Brits onderzoek verkent de herintroductie van herbruikbare vaginale specula
Inhoudsopgave
Aanleiding
Vaginale specula worden routinematig gebruikt bij gynaecologisch en seksueel gezondheidsonderzoek. In veel zorginstellingen worden wegwerpspecula van kunststof gebruikt. Dit leidt tot veel medisch afval en CO₂-uitstoot. Dit Britse onderzoek is uitgevoerd binnen de National Health Service (NHS)1. Het artikel onderzoekt of de herintroductie van herbruikbare roestvrijstalen specula (RMS) in de dagelijkse praktijk haalbaar is, met aandacht voor milieu-impact, kosten en acceptatie door zorgprofessionals.
Resultaten
Het onderzoek maakt gebruik van bestaande LCA's om de CO₂-voetafdruk van wegwerp- en herbruikbare specula in te schatten. Daarbij gelden de volgende uitgangspunten:
- Kunststof wegwerpspeculum: 0,88 kg CO₂-equivalent per speculum
- Herbruikbaar roestvrijstalen speculum: 2,48 kg CO₂-equivalent per speculum over een levensduur van 20 jaar
Tijdens de pilotperiode (november 2022 – september 2023) zijn 100 herbruikbare middelgrote roestvrijstalen specula geïntroduceerd. Andere maten (klein, groot) bleven tijdens de pilot uitsluitend als wegwerp kunststof beschikbaar. Dit leidde tot een verschuiving in het gebruik van wegwerpspecula:
- Het gebruik van middelgrote wegwerp kunststof specula nam af met 23,8%;
- Het gemiddelde maandelijkse verbruik daalde van 344 naar 262 specula;
- De maandelijkse CO₂-uitstoot daalde met 22,4%;
- Dit komt overeen met een afname van ongeveer 302,0 kg naar 234,8 kg CO₂-equivalent per maand.
Op basis van scenarioanalyses berekenden de auteurs het effect van een volledige overstap naar herbruikbare specula:
- Mogelijke reductie van 85,6% van de maandelijkse CO₂-uitstoot;
- Daling tot circa 43,7 kg CO₂-equivalent per maand;
- Kunststof wegwerpspecula kosten gemiddeld £0,59 per stuk; herbruikbare roestvrijstalen specula £20,62 per stuk (dit wordt gespreid over 20 jaar). Een volledige overstap kan leiden tot een jaarlijkse kostenbesparing van circa £2.000.
Naast milieu- en gebruiksdata werd ook de ervaring van zorgprofessionals geëvalueerd met een enquête:
- 94,4% van de respondenten voelde zich comfortabel en bekwaam in het gebruik van metalen specula
- 81% rapporteerde praktische voordelen, zoals meer stevigheid, soepelere insertie en betere zichtbaarheid van de cervix
- Belangrijkste belemmeringen: onvoldoende beschikbaarheid van herbruikbare specula in alle kamers en een beperkte variatie in maten tijdens de pilotfase.
Praktische toepasbaarheid
Gebruik dit onderzoek als referentie in interne besluitvorming en marktconsultaties
Verwijs bij gesprekken met medisch specialisten, facilitair management en leveranciers naar de uitkomsten van dit onderzoek, waarin milieuwinst, kosten en gebruikerservaring gezamenlijk zijn onderzocht. Dit helpt om herbruikbare specula als gelijkwaardig alternatief te positioneren bij aanbestedingen of assortimentskeuzes.
Wil je meer praktische informatie hierover lezen? Bekijk deze link:
Controleer of herbruikbare instrumenten worden gesteriliseerd binnen de organisatie
Situatie 1: Er is al een CSA of externe sterilisatiedienst
Wanneer herbruikbare medische instrumenten al via een centrale sterilisatieafdeling (CSA) of externe sterilisatiedienst worden verwerkt, is de overstap naar herbruikbare specula vooral een organisatorische en logistieke keuze. In dat geval is het essentieel om vooraf concrete werkafspraken te maken met de CSA en deze expliciet vast te leggen. Aandachtspunten:
- Leg vast hoe specula worden aangeleverd (in een zak of tray).
- Spreek een realistische omlooptijd af tussen gebruik en hergebruik.
- Maak afspraken over registratie, verlies en beschadiging.
- Zorg voor voldoende aantallen per maat om terugval naar wegwerpvarianten te voorkomen.
Situatie 2: Er is geen CSA aanwezig
Wanneer geen eigen sterilisatievoorziening beschikbaar is, vraagt de inzet van herbruikbare specula om aanvullende keuzes. Het artikel laat zien dat herbruikbare specula ook dan mogelijk zijn, bijvoorbeeld door:
- samenwerking met een externe sterilisatiedienst.
- inzet van kleinschalige sterilisatievoorzieningen.
In deze situatie is de overstap een bredere organisatiekeuze. Aandachtspunten:
- Breng extra logistiek (transport, omlooptijd) in kaart.
- Maak een kostenvergelijking inclusief sterilisatie.
- Weeg organisatorische impact af tegen verwachte milieu- en afvalreductie.
Beperkingen
- Het onderzoek is uitgevoerd binnen één afdeling van één ziekenhuisorganisatie, waardoor de resultaten mogelijk niet representatief zijn voor andere zorginstellingen of zorgsoorten.
- De ervaringen en acceptatie zijn uitsluitend gemeten onder zorgprofessionals; patiëntervaringen zijn in deze pilot niet onderzocht. Zie hiervoor deze onderzoeksinzichten.
- De berekeningen van de CO₂-voetafdruk zijn gebaseerd op aannames uit bestaande LCA's en zijn bedoeld als indicatieve schattingen.
- Sterilisatiekosten kunnen per instelling verschillen en zijn in deze studie niet afzonderlijk toegerekend aan de afdeling, maar meegenomen in bestaande overheadkosten.
1 De NHS is de National Health Service van het Verenigd Koninkrijk. Dat is het publieke zorgstelsel in Engeland (en vergelijkbare organisaties in Schotland, Wales en Noord-Ierland). Het is vergelijkbaar met hoe in Nederland zorg via zorgverzekeraars en ziekenhuizen publiek is georganiseerd, maar dan als één landelijk georganiseerd systeem.
2 Ga na of de eigen organisatie (of samenwerkingspartner) beschikt over een centrale sterilisatieafdeling (CSA) of externe sterilisatiedienst die nu al herbruikbare medische instrumenten verwerkt. Als herbruikbare instrumenten (zoals chirurgische instrumenten) al routinematig worden gesteriliseerd, is de benodigde infrastructuur voor herbruikbare specula in principe aanwezig.
Disclaimer
De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.