Na hoeveel gebruikscycli is een herbruikbaar speculum duurzamer dan een wegwerpspeculum?

Bronvermelding: Rodriguez Morris MI, Hicks A. Life cycle assessment of stainless-steel reusable speculums versus disposable acrylic speculums in a university clinic setting: a case study. Environ Res Commun. februari 2022;4(2):025002

Dit onderzoek brengt de milieu-impact in kaart van vaginale specula, een veelgebruikt hulpmiddel bij gynaecologische onderzoeken. Met een levenscyclusanalyse (LCA) vergelijken de auteurs roestvrijstalen herbruikbare specula met acryl wegwerpspecula. Het onderzoek levert inzichten die relevant zijn voor duurzame inkoopkeuzes tussen herbruikbare en wegwerphulpmiddelen.

De levenscyclusanalyse is uitgevoerd in een universitaire kliniek in de Verenigde Staten en gebaseerd op het jaarlijkse gebruik van ongeveer 5.000 vaginale specula. Belangrijkste inzichten uit de LCA¹: 

• Bij het gebruik van 5.000 vaginale specula per jaar heeft het herbruikbare roestvrijstalen (rvs) speculum een lagere milieu-impact dan het acryl wegwerpspeculum in 5 van de 9 onderzochte TRACI-impactcategorieën^2: 
  • Klimaatverandering (CO₂-equivalenten)  
  • Acidificatie³
  • Respiratoire effecten (fijnstof)⁴
  • Smogvorming 
  • Fossiele brandstofdepletie 
• De milieuwinst ontstaat doordat de impact van productie van het herbruikbare speculum over meerdere gebruikscycli wordt verdeeld, waardoor de herbruikbare variant binnen de categorie ‘klimaatverandering (CO₂)’ milieuvriendelijker is.  
• Het omslagpunt is afhankelijk van de verwerking van het wegwerpproduct: 
  • Bij 3 keer hergebruik wanneer het wegwerpspeculum wordt verbrand. 
  • Bij 4 keer hergebruik wanneer het wegwerpspeculum wordt verwerkt als restafval (zonder verbranding) of wordt gerecycled. 

Dit betekent dat één herbruikbaar speculum na 3–4 gebruikscycli een lagere klimaatimpact heeft dan hetzelfde aantal wegwerpspecula. 

• Het wegwerpspeculum scoort beter op één milieucategorie: ozonafbraak⁵. Dit verschil wordt veroorzaakt door het gebruik van nitrilhandschoenen en andere beschermingsmiddelen tijdens het reinigen en steriliseren van een herbruikbaar speculum. 
• In de overige vier impactcategorieën is geen duidelijk verschil aangetoond tussen beide specula: 
  • Carcinogenen⁶
  • Niet-carcinogenen⁷
  • Toxiciteit⁸
  • Eutrofiëring⁹

• LCA-resultaten zijn afhankelijk van de context (gebruikspatronen, energiemix voor sterilisatie, klinische protocollen).  
• De analyse is gebaseerd op één specifiek gebruiksscenario in een universitaire kliniek (ongeveer 5.000 onderzoeken per jaar). Hierdoor kunnen de resultaten afwijken voor andere zorginstellingen met een ander gebruiksvolume of andere reinigingsprocessen.

¹ De resultaten worden in dit onderzoek vooral gepresenteerd als relatieve vergelijkingen en break-even analyses per milieu-impactcategorie. Er is geen overzichtstabel met absolute kg CO₂-waarden voor beide speculumtypen. Wel laat de studie expliciet zien na hoeveel gebruikscycli herbruikbare specula milieutechnisch gunstiger worden, wat direct toepasbaar is voor inkoop- en implementatiebeslissingen.

² Gestandaardiseerde milieu-indicatoren uit een LCA die laten zien waarop een product milieuschade veroorzaakt (zoals CO₂, luchtvervuiling en grondstoffengebruik). Door deze categorieën te gebruiken kunnen verschillende producten eerlijk met elkaar worden vergeleken.

³ Meet de bijdrage aan verzuring van bodem en water, bijvoorbeeld door uitstoot van zwavel- en stikstofverbindingen die ecosystemen aantasten.

⁴ Geeft de mogelijke impact op de menselijke gezondheid door fijnstof en andere luchtverontreiniging die ademhalingsproblemen kan veroorzaken.

⁵ Ozonafbraak is geen onderdeel van de 9 impactcategorieën maar een aparte constatering.

⁶ Deze impactcategorie beschrijft de potentiële milieugerelateerde gezondheidsschade door stoffen die het risico op kanker kunnen verhogen gedurende de levenscyclus van een product. Het gaat om een relatieve risicoschatting binnen een LCA, niet om gemeten blootstelling van patiënten of zorgverleners.

⁷ Deze impactcategorie beschrijft de potentiële gezondheidseffecten van chemische stoffen anders dan kanker, zoals effecten op organen of het zenuwstelsel. De score geeft een relatieve milieubelasting weer en geen directe blootstelling in de zorgpraktijk.

⁸ Geeft de mogelijke schadelijkheid van stoffen voor mens en milieu, bijvoorbeeld door uitstoot van chemische stoffen tijdens productie of afvalverwerking.

⁹ Meet de bijdrage aan overbemesting van water en bodem door nutriënten zoals stikstof en fosfor, wat kan leiden tot algenbloei en zuurstoftekort.

Bekijk onze aanbevelingen

De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.