Klimaatimpact reinigingsproces van herbruikbaar instrumentarium huisartsenpraktijken
Inhoudsopgave
Aanleiding
Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) herziet de richtlijn Infectiepreventie in de huisartsen- en verloskundigenpraktijk. In dat kader heeft CE Delft onderzocht wat de klimaatimpact is van verschillende manieren om herbruikbaar instrumentarium te bewaren, reinigen, desinfecteren en steriliseren in huisartsenpraktijken.
Dit onderzoek is relevant voor duurzaam inkopen van medische hulpmiddelen omdat het laat zien dat niet alleen het hulpmiddel zelf, maar vooral het gebruik en de organisatie van het reinigingsproces bepalend zijn voor de CO₂-uitstoot. Het gaat hierbij om herbruikbaar instrumentarium zoals pincetten en vaginale specula. Deze zijn belangrijk binnen eerstelijnszorg en kleinschalige zorginstellingen.
Resultaten
De klimaatimpact van het volledige reinigingsproces in een huisartsenpraktijk met gemiddeld 50 gebruikte instrumenten per week ligt tussen 300 en 1.000 kg CO₂-eq. per jaar (≈ 0,10–0,40 kg CO₂-eq. per instrument).
Belangrijkste inzichten:
- Frequentie is doorslaggevend: om de dag reinigen leidt tot een lagere klimaatimpact dan dagelijks reinigen, doordat apparaten beter gevuld worden.
- Bewaren maakt verschil: droog bewaren heeft een lagere klimaatimpact dan nat bewaren, vooral als in meerdere spreekkamers bewaarbakken met reinigingsmiddel worden gebruikt.
- Proceskeuze: handmatig reinigen + autoclaaf1 en medische vaatwasser + autoclaaf hebben een vergelijkbare klimaatimpact.
- Externe CSA: sterilisatie bij een externe Centrale Sterilisatie Afdeling (CSA) heeft alleen een vergelijkbare impact als het transport van instrumenten van meerdere praktijken wordt gecombineerd; individueel transport zorgt voor een sterk hogere uitstoot.
Praktische toepasbaarheid
Stuur op gebruik, niet alleen op het product
De grootste klimaatwinst zit in hoe vaak en hoe efficiënt apparatuur (medische vaatwasser, autoclaaf) wordt gebruikt, niet in het type instrument zelf.
Stimuleer bundeling en volle belading
Maak afspraken over het zo vol mogelijk beladen van vaatwassers en autoclaven en over minder frequent reinigen waar dit infectiepreventief is toegestaan.
Beperk nat bewaren met meerdere bakken
Droog bewaren of werken met één centrale bewaarbak verlaagt het gebruik van water en reinigingsmiddel.
Maak bewuste keuzes rond CSA-diensten
Bij uitbesteding aan een CSA is het combineren van transport (met meerdere praktijken of andere materialen) cruciaal om de klimaatimpact te beperken.
Beperkingen
- De analyse bevat onzekerheden in aannames over elektriciteitsverbruik van apparaten en de exacte samenstelling van reinigingsmiddelen.
- Productie van kapitaalgoederen (zoals de medische vaatwasser of autoclaaf) is niet meegenomen.
- Resultaten zijn gebaseerd op gemiddelde praktijkscenario’s en kunnen per praktijk verschillen.
1 Een drukvat dat door middel van verzadigde stoom onder hoge druk materialen steriliseert, waarbij temperaturen boven het kookpunt (vaak 121°C - 134°C) worden bereikt om bacteriën, virussen en sporen te doden, vergelijkbaar met een hogedrukpan.