Overgang van wegwerp naar herbruikbaar incontinentiemateriaal in de zorg
Inhoudsopgave
Aanleiding
Patiënten gebruiken in toenemende mate incontinentiemateriaal. Door vergrijzing, comorbiditeit en overgewicht zal dit gebruik naar verwachting verder toenemen. Het huidige materiaal is bedoeld voor eenmalig gebruik en wordt geproduceerd uit fossiele grondstoffen en hout. Het is niet of nauwelijks geschikt voor recycling, waardoor vrijwel al het materiaal in Nederland in afvalenergiecentrales terechtkomt. Door het hoge volume en het eenmalige gebruik draagt deze productgroep substantieel bij aan afvalstromen en CO₂-uitstoot in de zorg.
Dit artikel laat zien waar de klimaatbelasting van incontinentiemateriaal ontstaat en biedt concrete aanknopingspunten om voorschrijfbeleid, assortiment en contractafspraken te verduurzamen. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het product zelf, maar ook naar de keuzes die zorgorganisaties maken in beleid, logistiek en samenwerking met leveranciers.
Resultaten
Het artikel laat zien dat incontinentiemateriaal op meerdere momenten in de levenscyclus milieubelastend is: bij de productie, tijdens het gebruik en bij de afvalverwerking. De belangrijkste inzichten zijn:
Afvalstroom en verwerking
- In Nederland wordt jaarlijks naar schatting 160 miljoen kilo aan luiers en incontinentiemateriaal weggegooid. Dit is ongeveer 5–8% van het huishoudelijk afval en 5% van het ziekenhuisafval. In verpleeghuizen en kinderdagverblijven kan dit oplopen tot 50% van het totale afval.
- Na gebruik bestaat incontinentiemateriaal voor ongeveer 20% uit niet-afbreekbare massa en voor 60% uit urine en/of ontlasting. Deze excretieproducten kunnen pathogenen, medicatieresten en CMR-stoffen bevatten, waardoor recycling complex is. Er lopen pilots voor recycling, maar er is nog geen geschikte grootschalige oplossing beschikbaar.
- Vrijwel al het gebruikte incontinentiemateriaal wordt momenteel verbrand in afvalenergiecentrales. Verbranding van één ton luiermateriaal leidt netto tot 377 kg CO₂-equivalent uitstoot.
Toenemend gebruik door volwassenen
- Het gebruik van incontinentiemateriaal neemt toe door vergrijzing, comorbiditeit en overgewicht. Volwassenen dragen daardoor steeds meer bij aan de totale afvalstroom van incontinentiemateriaal.
Materiaal en productie-impact
- Wegwerpincontinentiemateriaal bestaat uit meerdere lagen. De bovenste lagen zijn meestal gemaakt van polypropyleen en polyethyleen. De absorberende laag bestaat uit cellulose en superabsorberende polymeren (SAP).
- Zowel cellulose als SAP1 hebben een significante CO₂-voetafdruk.
Praktische toepasbaarheid
Het artikel laat zien dat de grootste duurzaamheidswinst niet alleen zit in een ander product, maar vooral in slimmer gebruik van incontinentiemateriaal. De R-ladder biedt hiervoor concrete handvatten.
Refuse – voorkom onnodig gebruik
Onderzoek eerst of gebruik van incontinentiemateriaal echt nodig is. Behandeling van urine- en ontlastingsverlies, bijvoorbeeld met bekkenbodemfysiotherapie, medicatie of chirurgie, kan het gebruik aanzienlijk verminderen.
Reduce – schrijf materiaal op maat voor
Stem het materiaal af op de gebruiker. Een continentieverpleegkundige kan helpen bij het kiezen van het juiste product per persoon, geslacht en moment van de dag. Ook materiaal met een vochtindicator kan onnodig vervangen voorkomen. Gebruik op maat kan volgens het artikel tot 20% reductie van het materiaalgebruik opleveren.
Wil je meer praktische informatie hierover lezen? Bekijk deze links:
- 's Heeren Loo - Pilot wasbaar incontinentiemateriaal in Apeldoorn
- VGN, Actiz, Ministerie van VWS - Handreiking verduurzaming van continentiezorg
- De Groene Z - Incontinentiebroek
- RIVM - Beoordeling hergebruik van luier- en incontinentiemateriaal : Stappenplan en risicobeoordelingskader voor de mogelijke risico's van stoffen en pathogenen in producten
- Academy Het Dorp - Onderzoek Slimme continentiezorg
Reuse – verken herbruikbaar incontinentiemateriaal
- Wasbaar incontinentiemateriaal heeft volgens verschillende onderzoeken een lagere CO₂-voetafdruk dan wegwerpmateriaal. De productie van wasbaar materiaal kost bovendien zes keer minder energie en 37% minder water.
- Het herbruikbare incontinentiemateriaal kan ongeveer 200 wasbeurten mee. Ook wanneer deze wascycli worden meegewogen, is wasbaar incontinentiemateriaal 65% beter voor het milieu dan wegwerpmateriaal.
- Een pilot bij zorginstelling ’s Heeren Loo bracht het aantal incontinentieluiers terug van 1.250 naar 12 tot 15 luiers per cliënt per jaar. Cliënten waren positief over het ontwerp en het draagcomfort van het wasbare materiaal. Zie ‘Meer lezen’ voor meer informatie over deze pilot.
Beperkingen
- Het artikel beschrijft kansen en handreikingen; het is geen kwantitatieve LCA-studie op grote schaal voor alle varianten incontinentiemateriaal.
- Bepaalde cijfers (bijv. exacte CO₂-impact voor alle types materiaal) ontbreken of zijn afgeleid uit literatuur, niet uit nieuw empirisch onderzoek.
- Toepassing van herbruikbaar materiaal hangt af van organisatiecontext, infrastructuur en acceptatie door patiënten en personeel.
1 Cellulose is een houtproduct. Het gebruik van bomen voor cellulose kan bijdragen aan ontbossing en tot minder CO₂-opname wanneer er geen bomen worden teruggeplant. SAP wordt gemaakt uit monomeren uit petroleum en is daarmee gebaseerd op fossiele grondstoffen.
2 Bronvermelding verschillende onderzoeken: Muthu SS, Ng FSF, Li Y, Hui PCL, Guo Y. Carbon and eco-footprints of adult incontinence products. Fibers Polym. 2013;14(10):1776–81, en Macaulay M, Murphy C, Fader M, Wilks S. Sustainabililty 2: are sustainable continence products a realistic option? Nurs Times. 2020;116(9):32–7.
3 De genoemde 65% gaat niet alleen over CO₂-uitstoot, maar over de bredere milieu-impact van het product. Daarbij worden onder andere productie, materiaalgebruik, energiegebruik, watergebruik en de wascycli meegewogen.
4 In een vergelijkend onderzoek tussen wegwerp- en herbruikbaar incontinentiemateriaal prefereerden gebruikers en verpleegkundigen voorafgaand aan het onderzoek het wegwerpmateriaal, maar gaf uiteindelijk 80 % van hen na een drie weken durende testfase de voorkeur aan het herbruikbare materiaal. Er werd geen verschil gemeten in lekkage, geur en huidirritaties tussen de materialen: Harper DW, Ohara PA, Lareau J, et al. Reusable versus disposable incontinent briefs—a multiperspective crossover clinical-trial. J Appl Gerontol. 1995;14(4):391–407
Disclaimer
De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.