Onderzoek naar CO₂-uitstoot van infectiepreventiemaatregelen in de OK

Bronvermelding: Bolten A, Kringos DS, Spijkerman IJB, Weiland NHS. The carbon footprint of the operating room related to infection prevention measures: a scoping review. Journal of Hospital Infection. 2022 Oct 1;128:64–73

Operatiekamers behoren tot de meest energie- en materiaalintensieve afdelingen binnen ziekenhuizen. Infectiepreventiemaatregelen spelen hierin een centrale rol. Deze maatregelen gaan gepaard met een hoog gebruik van wegwerpartikelen en energie-intensieve installaties. 

Dit artikel brengt met een systematische review in kaart welke preventiemaatregelen in de OK bijdragen aan de CO₂-uitstoot. Ook onderzoeken de auteurs welke duurzamere alternatieven beschikbaar zijn die géén aantoonbaar nadelig effect hebben op de patiëntveiligheid.  

Veel van deze maatregelen hebben betrekking met het gebruik van medische hulpmiddelen (zoals instrumenten, OK-kleding en luchtbehandelingssystemen) die in grote getallen worden aangeschaft via inkoopcontracten.

De scoping review omvat 57 internationale studies (2010–2021) en richt zich op drie domeinen van infectiepreventie in de OK: 

1. Medische hulpmiddelen en instrumenten (herbruikbaar vs. wegwerp) 

• 22 van de 57 geïncludeerde studies (≈39%) vergelijken herbruikbare en wegwerp medische hulpmiddelen en instrumenten, waaronder anesthesiematerialen, laparoscopische instrumenten en chirurgische sets.
• Herbruikbare hulpmiddelen hebben in de meeste onderzochte contexten een lagere CO₂-impact dan wegwerpvarianten¹, mits ze worden gesteriliseerd met een (relatief) duurzame energiemix.
• Op basis van een levenscyclusanalyse: In Europa en het VK leidt overstap naar herbruikbaar tot een CO₂-reductie van 48–84%. In de Verenigde Staten bedraagt de reductie gemiddeld circa 48%. In Australië kan hergebruik leiden tot een toename van circa 9% CO₂-uitstoot, vanwege het gebruik van fossiele energie voor reinigen en steriliseren.
• Geen van de geïncludeerde studies vond een hogere incidentie van zorggerelateerde infecties bij herbruikbare hulpmiddelen dan bij wegwerpvarianten.

2. OK-kleding en -textiel (jassen en doeken) 

• Herbruikbare OK-jassen en -doeken reduceren de CO₂-uitstoot met 66–300% ten opzichte van wegwerpvarianten.
• Internationale richtlijnen (o.a. WHO, CDC, zie ook ‘meer lezen’) tonen geen verschil in infectiepreventie tussen herbruikbaar en disposable textiel. 

3. Luchtbehandelingssystemen (Heating, Ventilation and Air Conditioning (HVAC)) 

• HVAC-systemen zijn verantwoordelijk voor 90–99% van het energieverbruik van de OK.
• Energie-intensieve systemen (zoals laminaire flow) tonen geen overtuigend bewijs voor lagere infectiecijfers.
• Het verlagen of uitschakelen van de ventilatie in de nacht of in het weekend vermindert het energieverbruik met 50–70%.

• Het betreft een scoping review en niet alle studies rapporteren CO₂-uitstoot in vergelijkbare eenheden.
• Contextafhankelijkheid (bijv. energiemix, lokale richtlijnen) beperkt de generaliseerbaarheid.

¹ Niet alle studies rapporteren resultaten in kg CO₂-equivalent; sommige gebruiken energieverbruik, afvalvolume of kwalitatieve vergelijkingen, waardoor volledige kwantitatieve vergelijking tussen studies beperkt mogelijk is.

Bekijk onze aanbevelingen

De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.