Milieu-impact van telemonitoringapparatuur in dagelijkse zorgpraktijk
Inhoudsopgave
Aanleiding
Telemonitoring1 wordt vaak gepresenteerd als een duurzame innovatie in de zorg, omdat het fysieke ziekenhuisbezoeken en daarmee reisbewegingen kan verminderen. Tegelijkertijd vraagt telemonitoring om extra medische hulpmiddelen, zoals smartwatches, bloeddrukmeters en weegschalen, waarvan de milieu-impact zelden volledig wordt meegenomen.
Dit onderzoek is uitgevoerd in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), waar telemonitoring sinds 2013 onderdeel is van de reguliere cardiologische zorg. De studie richt zich op het zorgpad2 voor de follow-up na een hartinfarct en vergelijkt binnen deze context zorg op locatie met zorg die deels via telemonitoring wordt geleverd gedurende één jaar geplande nazorg.
Het onderzoek laat met een volledige cradle-to-grave levenscyclusanalyse (LCA) voor het eerst zien wat de milieu-impact is van telemonitoringapparatuur in de dagelijkse zorgpraktijk. De resultaten maken inzichtelijk dat niet het zorgproces zelf, maar met name de productie van medische hulpmiddelen voor telemonitoring de grootste bijdrage levert aan de milieu-impact. Daarmee nuanceert deze studie de aanname dat digitale zorg per definitie milieuwinst oplevert en biedt zij concrete aangrijpingspunten voor inkoopbeleid rondom hergebruik, selectie en inzet van medische hulpmiddelen.
Resultaten
De milieu-impact van telemonitoring bleek in de onderzochte setting hoger dan zorg op locatie voor alle onderzochte impactcategorieën.
Belangrijkste bevindingen:
- De totale klimaatimpact van zorg op locatie bedroeg 11,3 kg CO₂-eq per patiënt per jaar, tegenover 65,7 kg CO₂-eq bij telemonitoring (+480%).
- 89% van de klimaatimpact van telemonitoring werd veroorzaakt door de productie van telemonitoringapparatuur (smartwatch, bloeddrukmeter en weegschaal).
- Het gebruik van metalen en mineralen was aanzienlijk hoger bij telemonitoring (+4390%)3, door elektronica en batterijen in de hulpmiddelen.
- Bij zorg op locatie wordt circa 68% van de totale CO₂-uitstoot veroorzaakt door reisbewegingen van patiënten (7,7 van 11,3 kg CO₂-eq per patiënt per jaar). De milieu-impact van het zorgproces zelf is relatief beperkt.
- Telemonitoring en zorg op locatie zijn qua klimaatimpact gelijkwaardig bij een enkele reisafstand van circa 65 km per auto.
Scenarioanalyses laten zien dat de milieu-impact sterk kan dalen wanneer:
- hulpmiddelen worden hergebruikt door meerdere patiënten, of
- telemonitoring selectief wordt ingezet (bijvoorbeeld geen nieuwe smartwatch als een patiënt al een geschikt apparaat heeft).
Praktische toepasbaarheid
Deze studie laat zien dat de duurzaamheid van telemonitoring sterk samenhangt met inkoop- en inzetkeuzes van medische hulpmiddelen.
Concrete handvatten:
Stuur op hergebruik van telemonitoringapparatuur
Overweeg contracten en logistiek waarbij apparaten na afloop van een zorgtraject worden ingenomen, gereinigd en opnieuw ingezet.
Zet hulpmiddelen selectief in
Verstrek alleen die hulpmiddelen die medisch noodzakelijk zijn. Geef geen complete set als een patiënt al beschikt over een geschikt apparaat.
Neem circulariteit expliciet mee in inkoopcriteria
Denk aan eisen rond levensduur, repareerbaarheid, dataverwijdering en herbruikbaarheid van apparaten.
Weeg telemonitoring af per patiëntgroep en setting
Bij korte reisafstanden levert telemonitoring niet automatisch milieuwinst op. Gebruik bijvoorbeeld afstand, zorgpad en hulpmiddelgebruik als afwegingscriteria.
Deze inzichten sluiten aan bij circulaire principes zoals Refuse (onnodige hulpmiddelen niet inkopen) en Reuse (meervoudig gebruik van apparaten).
Beperkingen
- De studie is uitgevoerd in één academisch ziekenhuis in Nederland.
- De resultaten zijn gebaseerd op één specifiek zorgpad (post-hartinfarct).
- De productie van ziekenhuisinfrastructuur en andere medische apparatuur viel buiten de scope.
1 Het op afstand volgen van patiënten met behulp van medische hulpmiddelen die thuis metingen verrichten en deze digitaal doorsturen naar de zorgverlener. Concreet gaat het in deze studie om: Een smartwatch voor hartritme (ECG), hartslag en fysieke activiteit (stappenteller), een draadloze bloeddrukmeter voor thuismetingen van bloeddruk, een digitale weegschaal voor het volgen van lichaamsgewicht.
2 Een zorgpad is het geheel van zorgactiviteiten dat een patiënt doorloopt voor een specifieke aandoening of behandeling, van eerste contact tot en met nazorg.
3 Telemonitoring scoort hier +4390% hoger dan zorg op locatie. Dit komt doordat per patiënt meerdere elektronische hulpmiddelen worden ingezet (smartwatch, bloeddrukmeter, weegschaal). De productie van deze apparaten vraagt om metalen zoals koper en andere grondstoffen voor printplaten, sensoren en batterijen. Het hoge percentage betekent vooral dat zorg op locatie hier een zeer lage impact heeft, terwijl elektronica relatief grondstofintensief is. De absolute hoeveelheden zijn klein, maar het verschil laat zien dat bij digitale medische hulpmiddelen grondstoffengebruik een belangrijke milieufactor is naast CO₂-uitstoot.