Duurzame hulpmiddelen in niet-ziekenhuisgebonden chirurgische centra
Inhoudsopgave
Aanleiding
Operatiekamers zijn verantwoordelijk voor een groot deel van het zorgafval en de CO₂-uitstoot, mede door het intensieve gebruik van medische wegwerphulpmiddelen en anesthesiegassen. Er is nog weinig bekend over de milieu-impact en verduurzamingskansen van niet-ziekenhuisgebonden chirurgische centra.
Dit onderzoek brengt voor het eerst in kaart welke duurzame voorbeelden, attitudes en barrières bestaan binnen niet-ziekenhuisgebonden chirurgische centra1 in British Columbia (Canada). Deze studie is relevant omdat wegwerptextiel, zoals OK-jassen en OK-afdekdoeken, en wegwerpinstrumenten een grote impact hebben op zowel het milieu als de kosten. OK-textiel behoort in Nederland tot de medische hulpmiddelen met de grootste milieubelasting, vanwege het hoge volume en het materiaalgebruik.
Het onderzoek gaat ook in op de milieu-impact van anesthesiegassen. Het hele onderzoek is terug te vinden via de bronlink.
Resultaten
Het onderzoek is gebaseerd op een vragenlijst die werd uitgezet onder 56 niet-ziekenhuisgebonden chirurgische centra in British Columbia. In totaal namen 18 centra hieraan deel (respons 32%). De belangrijkste bevindingen zijn:
Bereidheid hoog, uitvoering laag
89% van de respondenten is bereid duurzaamheid mee te nemen in hun werk, maar:
- 56% geeft aan onvoldoende kennis hierover te hebben
- 0% heeft een plan om de CO₂-voetafdruk te verlagen
- Bij 94% is geen duurzaamheidsmanager of -coördinator (of andere verantwoordelijke) aangewezen.
Veel gebruik van milieubelastende producten2
- 78% gebruikt wegwerp OK-afdekdoeken
- 67% gebruikt wegwerp OK-jassen
Herbruikbare alternatieven zijn acceptabel
83% van de respondenten geeft aan geen voorkeur te hebben voor wegwerpinstrumenten boven herbruikbare instrumenten, maar gebruikt in de praktijk wel wegwerp.
Belangrijkste barrières
- Kosten (44%)
- Beschikbare infrastructuur (44%)
- Gebrek aan kennis (39%)
- Regelgeving en accreditatie-eisen (39%)
Praktische toepasbaarheid
Stuur actief op herbruikbaar OK-textiel
Wegwerp operatiedoeken en jassen worden routinematig gebruikt, terwijl herbruikbare alternatieven beschikbaar zijn en door gebruikers niet als slechter worden gezien.
→ Neem herbruikbare OK-jassen en -doeken expliciet mee als voorkeursoptie in aanbestedingen.
Gebruik kostenargumenten in het gesprek met de OK
De literatuur die in dit artikel wordt aangehaald laat zien dat herbruikbare jassen leiden tot lagere kosten per ingreep en een lagere CO₂-uitstoot.
→ Promoot herbruikbaar niet als “duurzaam extraatje”, maar als kostenbesparend
Wil je meer praktische informatie hierover lezen? Bekijk deze links:
- Nederlands Tijdschrift Voor Geneeskunde (NTVG) - Ongebruikte medische disposables in de OK (onderzoek)
- De Groene OK - Luchtbehandeling operatiekamers: veel potentie voor energiebesparing
- De Groene OK - Opdekken van de operatietafel: groot verschil in CO2 voetafdruk en prijs
- De Groene Z - Steriele OK-jas
- De Groene Z - Steriele afdekdoeken OK
Beperkingen
- De resultaten zijn gebaseerd op zelfrapportage en kunnen beïnvloed zijn door selectieve deelname.
- De studie is uitgevoerd in één Canadese provincie en niet automatisch generaliseerbaar naar andere landen.
- Kosten- en milieuvergelijkingen zijn afhankelijk van lokale contracten, leveranciers en volumes.
1 Zorginstellingen waar operaties en ingrepen plaatsvinden zonder ziekenhuisopname. In Nederland gaat het hierbij om zelfstandige behandelcentra (ZBC’s) en privéklinieken, zoals klinieken voor plastische chirurgie, oogheelkunde en orthopedie.
2 64% van de respondenten gebruikt anesthesiegassen met een hoge klimaatimpact (desfluraan en/of lachgas). Maar dit resultaat valt buiten de scope van de kennisbank.
3 a. Vozzola et al. (2020) An environmental analysis of reusable and disposable surgical gowns. Laat zien dat herbruikbare operatiejassen leiden tot: ~66% lagere broeikasgasemissies, ~64% minder energie- en grondstoffengebruik, ~84% minder vast afval.
b. McQuerry et al. (2021) Disposable versus reusable medical gowns: A performance comparison. Toont aan dat herbruikbare jassen gedurende hun levensduur minstens gelijkwaardig zijn qua bescherming en functionaliteit, wat een belangrijke randvoorwaarde is voor inkoop.
c. Shah et al. (2024) en Baker et al. (2020) Rapporteren kostenbesparingen bij de overstap van wegwerp naar herbruikbare jassen, variërend van: lagere kosten per gebruik, substantiële jaarlijkse besparingen op instellingsniveau.
Disclaimer
De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.