Welke medische hulpmiddelen veroorzaken de meeste uitstoot in het Erasmus MC?

Bronvermelding: Lau I, Burdorf A, Hesseling S, Wijk L, Tauber M, Hunfeld N. The carbon footprint of a Dutch academic hospital—using a hybrid assessment method to identify driving activities and departments. Front Public Health. 22 mei 2024;12

Veel zorginstellingen willen hun klimaatimpact verminderen, maar missen vaak inzicht in waar die impact precies ontstaat. Veel bestaande analyses richten zich op energieverbruik en gebouwen (scope 1 en 2). Terwijl eerder onderzoek laat zien dat het grootste deel van de uitstoot buiten het ziekenhuis wordt veroorzaakt, namelijk: in de keten van ingekochte goederen en diensten (scope 3). 

Dit artikel is opgezet om die blinde vlek te verkleinen. De auteurs brengen de volledige CO₂-voetafdruk van het Erasmus MC in kaart en koppelen deze aan activiteiten, afdelingen en inkoopcategorieën. Het onderzoek is één van de wetenschappelijke publicaties binnen het ESCH-R project (Environmentally Sustainable Change in Hospitals – Research), dat zich richt op het verduurzamen van de ziekenhuiszorg. 

Hoewel medicatie in dit onderzoek de grootste bijdrage levert aan de totale uitstoot, valt deze categorie buiten de scope van de kennisbank. Voor de kennisbank is dit artikel vooral relevant omdat het laat zien welke categorieën medische hulpmiddelen en aanverwante producten als hotspots naar voren komen, en hoe een hotspotanalyse kan helpen om prioriteiten te stellen voor duurzaam inkopen.

Het onderzoek brengt de totale CO₂-voetafdruk in kaart over het jaar 2021. De totale uitstoot bedraagt 209,5 kiloton CO₂-equivalent. 

Verdeling naar scopes 

• Scope 3 (overige indirecte uitstoot): 72,1% van de totale uitstoot 
• Scope 2 (ingekochte energie): 23,1% 
• Scope 1 (directe emissies): 4,8% 

Binnen scope 3 vormen ingekochte goederen en diensten (categorie 3.1) veruit de grootste bron van uitstoot. Hieruit blijkt dat het grootste deel van de klimaatimpact buiten de eigen organisatie wordt veroorzaakt, in de toeleveringsketens. 

Relevante resultaten voor medische hulpmiddelen

Binnen scope 3.1 (ingekochte goederen en diensten) is medicatie de grootste uitstootbron. Deze categorie valt buiten de scope van deze kennisbank, maar wordt hier genoemd om de context van de resultaten te duiden. 

Medicatie (farmaceutische producten) 

• Grootste hotspot binnen scope 3.1. Verantwoordelijk voor 41,6% van de uitstoot binnen scope 3.1, omgerekend circa 52,1 kiloton CO₂-eq. 
• De impact hangt samen met energie-intensieve productie en internationale ketens.

Medische producten¹

• Tweede grooste hotspot. 
• Op productgroepniveau (top 10) identificeert het onderzoek een combinatie van dure producten in lage aantallen (zoals hartkleppen en implanteerbare defibrillatoren), en goedkopere producten in zeer hoge aantallen, zoals niet-steriele medische handschoenen en infuussystemen. 
• De gezamenlijke CO₂-uitstoot van deze top-10 productgroepen bedraagt 4,6 kiloton CO₂-eq, oftewel 2,2% van de totale ziekenhuisuitstoot. 

Laboratoriummaterialen 

• Inclusief diagnostische tests, reagentia en laboratoriumverbruiksartikelen². 
• Relatief hoge uitstoot door materiaalgebruik, verpakkingen en eenmalig gebruik. 

Prothesen en implantaten 

• Lagere volumes, maar hoge CO₂-impact per product door materiaalkeuze en complexe productieprocessen. 

Bouw en infrastructuur (kapitaalgoederen) 

• Geen dagelijkse inkoop, maar periodiek een substantiële bijdrage aan de totale uitstoot. 
• Vooral door gebruik van staal, beton en lange ketens. 

Afdelingen 

De bijdrage van scope 3 verschilt per afdeling. Afdelingen met de grootste uitstoot binnen scope 3.1 zijn onder andere Pediatrie, Vastgoed, Neurologie, Hematologie en IT. Scope 1 en 2 zijn alleen op organisatieniveau berekend en niet uitgesplitst naar afdelingen.

• Een groot deel van scope 3 is berekend met een spend-based methode; productverschillen op individueel niveau worden daardoor niet zichtbaar. 
• Scope 1 en 2 zijn niet uitgesplitst naar afdelingen. 
• Emissiefactoren voor zorgproducten zijn beperkt beschikbaar en vaak weinig gedetailleerd. 
• Financiële inkoopdata kon niet volledig openbaar worden gemaakt vanwege contractuele vertrouwelijkheid. 
• Jaar 2021 viel in de COVID-periode; auteurs noemen dat dit invloed kan hebben gehad (o.a. PPE³/IC), al was productie vergelijkbaar met pre-COVID.

¹ Voor medische hulpmiddelen rapporteert het artikel geen afzonderlijke CO₂-uitstoot per productcategorie. Deze categorieën worden wel als belangrijke hotspots geïdentificeerd, maar zonder kwantitatieve uitsplitsing. Het onderzoek is daarmee vooral geschikt om prioriteiten te stellen, niet om producten onderling te vergelijken.

² Verbruiksartikelen zijn medische producten die na éénmalig of kortdurend gebruik worden weggegooid en dus continu opnieuw moeten worden ingekocht.

³ Personal Protective Equipment (persoonlijke beschermingsmiddelen).

Bekijk onze aanbevelingen

De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.