CO₂-uitstoot van medische beeldvormingsapparatuur
Inhoudsopgave
Aanleiding
Medische beeldvorming1 (‘medical imaging’) is onmisbaar in de zorg, maar kent een relatief hoge milieu-impact door het intensieve energiegebruik van apparatuur. Radiologie is verantwoordelijk voor tot 15% van het totale elektriciteitsverbruik van een ziekenhuis, waarbij vooral MRI, CT en PET-CT een grote bijdrage leveren.
Dit internationale reviewartikel, gebaseerd op studies uit onder andere de Verenigde Staten, Australië en Europa, brengt in kaart waar en waardoor de CO₂-uitstoot van medische beeldvorming ontstaat. Het onderzoek maakt daarmee zichtbaar waar directe reductiekansen liggen, zonder dat dit ten koste gaat van de diagnostische kwaliteit.
Resultaten
Het artikel bundelt recente metingen en levenscyclusanalyses van energiegebruik en CO₂-uitstoot van verschillende beeldvormingsmodaliteiten:
- Energiegebruik is de grootste bron van emissies: meer dan 50% van de totale uitstoot van een radiologieafdeling komt door elektriciteitsverbruik.
- MRI is de grootste uitstoter (≈48% van imaging-gerelateerde emissies), met gemiddeld 17,5 kg CO₂e per scan en een continu energieverbruik, ook in idle-stand2.
- De CT-scan is de op één na grootste uitstoter, met circa 9,2 kg CO₂e per scan3.
- Röntgen en fluoroscopie hebben een lagere uitstoot per scan, maar verbruiken continu energie wanneer systemen aan of in stand-by staan.
- Ultrasound heeft de laagste impact (≈0,5 kg CO₂e per scan), mede door energiezuinige stand-by
- Momenten waarop apparatuur niet wordt gebruikt (idle en off-hours) blijkt een grote verspiller: eenvoudige maatregelen zoals uitschakelen4 kunnen 20–70% energiereductie opleveren.
- Daarnaast dragen PACS5, datacenters en werkstations aantoonbaar bij aan de totale uitstoot.
Praktische toepasbaarheid
Dit onderzoek laat zien dat grote CO₂-reducties mogelijk zijn zonder nieuwe apparatuur te hoeven aanschaffen.
Stuur op energiegebruik apparaten
Omdat medische beeldvorming apparatuur een lange levensduur heeft, ligt de meeste reductie niet bij nieuwe aanschaf maar bij afspraken over idle-stand, power-save-modi en uitschakelen buiten gebruikstijden.
- Het artikel laat zien dat CT-scanners veel energie besparen wanneer ze bij niet-gebruik langer dan één uur worden uitgeschakeld, terwijl MRI-scanners vooral energie besparen met power-save-modi en protocoloptimalisatie.
Energiebesparing in aanbesteding
Wanneer apparatuur wordt vervangen, kunnen energieprestaties, idle-verbruik en softwarematige energiebesparing expliciet worden meegenomen in de aanbesteding.
Wil je meer praktische informatie hierover lezen? Bekijk deze links:
- Werkgroep Duurzaamheid Alrijne - Verminderen milieu-impact PET-CT scanner
- Green Team Radiologie LUMC - Vermindering contrastmiddelen-gebruik
- Green Team Facilitair Martini - Opvang CT- en MRI-contrastmiddelen met toiletfiltersysteem
- Werkgroep duurzaamheid NVvR en NVMBR (Nederlandse Vereniging voor Radiologie) - Posters duurzame radiologie
- Rijnstate ziekenhuis - Plaszak na CT-scan voorkomt contrastvloeistof in rioolwater
Beperkingen
- De in het artikel genoemde emissiecijfers zijn gebaseerd op internationale studies (o.a. VS, Australië en Europa). De CO₂-uitstoot per scan is mede afhankelijk van de elektriciteitsmix van een land en kan daarom verschillen tussen landen en instellingen.
- Voor nucleaire beeldvorming en ondersteunende IT-systemen zoals PACS is minder empirische meetdata over energieverbruik en CO₂-uitstoot beschikbaar.
1 Verzamelnaam voor technieken waarmee beelden van het lichaam worden gemaakt om diagnoses te stellen of behandelingen te begeleiden, zoals röntgen, CT, MRI en echografie.
2 De toestand waarin een apparaat aan staat, maar niet actief wordt gebruikt.
3 CT-scanners verbruiken ook in idle-stand aanzienlijk energie; uitschakelen tijdens niet-gebruik langer dan één uur kan het energieverbruik sterk verminderen, behalve bij photon-counting CT waarbij lange herkalibratie nodig is.
4 Het opstarten van een MRI vraagt extra tijd en energie voor systeemcontrole en stabilisatie van de magneet. Daarom is volledig uitschakelen niet altijd praktisch en wordt energiebesparing vooral gezocht in power-save-modi en efficiëntere scanprotocollen.
5 PACS (Picture Archiving and Communication System): een digitaal systeem voor het opslaan, beheren en bekijken van medische beelden (zoals röntgen-, CT- en MRI-beelden). PACS vervangt film en maakt het mogelijk dat beelden direct beschikbaar zijn voor zorgverleners binnen en tussen zorginstellingen.
Disclaimer
De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.