Co-creatietool als systematische aanpak voor duurzaamheidsprojecten in de zorg - ESCH-R project & TU Delft
Inhoudsopgave
Aanleiding
Een groot deel van de milieu-impact binnen ziekenhuizen ontstaat door het gebruik van medische hulpmiddelen in hoog-volume zorgprocessen. De afdeling Interventiecardiologie is hiervan een duidelijk voorbeeld: een technologisch intensieve zorgsetting met veel eenmalige medische producten en complexe procedures. Binnen het Erasmus MC ontstond daarom de wens om duurzaamheidsinitiatieven niet langer ad hoc, maar structureel en met breed draagvlak te ontwikkelen. In de praktijk bleek dat kansen voor verduurzaming vaak blijven liggen doordat zorgprofessionals en ondersteunende diensten, zoals inkoop en CSA, onvoldoende gezamenlijk optrekken.
Dit onderzoek richt zich niet op één specifiek medisch hulpmiddel, maar op het proces waarmee duurzame verbeteringen rond medische producten en procedures tot stand komen. Ook wanneer binnen afdelingen motivatie aanwezig is, bijvoorbeeld via Green Teams, ontbreekt vaak een gestructureerde werkwijze om duurzaamheidsinitiatieven te starten en uit te voeren wanneer meerdere stakeholders betrokken zijn, zoals zorgprofessionals, inkopers en leveranciers.
Resultaten
Dit onderzoek zet de ontwikkeling van een co-creatietool uiteen die zorgprofessionals ondersteunt bij het gezamenlijk opzetten van duurzaamheidsprojecten. De tool bestaat uit twee samenhangende onderdelen:
- Sustainability Space: een fysieke plek op de afdeling (met o.a. een projectbord en ideeënbus) die transparantie en bewustwording creëert rondom lopende en afgeronde duurzaamheidsinitiatieven.
- Co-creatietoolkit: een set hulpmiddelen (handboek, kaarten, formats) die gebruikers stap voor stap begeleiden bij het:
- identificeren van relevante stakeholders,
- gezamenlijk formuleren van een duurzaamheidsdoel,
- verkennen van circulaire strategieën (zoals verminderen, hergebruik, herontwerp),
- vastleggen van acties en voortgang.
Een volledige uitwerking van de co-creatietool is te vinden in de thesis. De uitleg en beschrijving van de Sustainability Space zijn opgenomen op p. 72–75. Het bijbehorende handboek, waarin de co-creatietool praktisch wordt uitgewerkt en stap voor stap wordt toegepast, is te vinden op p. 76–91. Dit handboek bevat concrete templates bevat voor het plannen, uitvoeren en monitoren van duurzaamheidsinitiatieven.
Praktische toepasbaarheid
Zet co-creatie structureel in bij assortimentskeuzes en vervangingstrajecten
Betrek zorgprofessionals vroegtijdig bij de selectie of vervanging van medische hulpmiddelen. De thesis laat zien dat gezamenlijke probleemdefinitie en besluitvorming de kans vergroten dat duurzame alternatieven daadwerkelijk worden gebruikt.
Gebruik het handboek als vaste werkwijze vóór en tijdens inkooptrajecten
Pas de co-creatietool toe aan het begin van een inkoop-, pilot- of vervangingstraject om duurzaamheidsdoelen expliciet te formuleren voordat productspecificaties of aanbestedingscriteria worden vastgelegd.
Organiseer eigenaarschap via stakeholderanalyse in plaats van top-down besluitvorming
Gebruik de stakeholderanalyse om tijdig zorgprofessionals, CSA, inkoop, management en leveranciers te betrekken en verantwoordelijkheden te verdelen. Dit vergroot commitment en voorkomt dat duurzaamheid een los criterium wordt.
Koppel duurzaamheidsdoelen aan concrete circulaire strategieën
Gebruik de formats uit het handboek om duurzaamheidsambities te vertalen naar keuzes voor verminderen, hergebruik of herontwerp van medische producten of procedures.
Maak voortgang zichtbaar met de Sustainability Space
Gebruik een fysieke of digitale Sustainability Space om lopende en afgeronde initiatieven zichtbaar te maken. Dit helpt om verduurzaming onderdeel te maken van de dagelijkse werkcultuur en ondersteunt continuïteit.
Beperkingen
- Het onderzoek is uitgevoerd binnen één afdeling (Interventiecardiologie) van één ziekenhuis.
- De tool richt zich op het initiëren van projecten, minder op langdurige borging en opschaling.
- De effectiviteit van de co-creatietool is kwalitatief geëvalueerd. Er zijn geen kwantitatieve milieu-impactmetingen per interventie opgenomen.