Duurzaam inkopen in de zorg: hoe doe je dat?

Wat je in dit artikel leert

Wat duurzaam inkopen in de zorg betekent en waarom het belangrijk is.
Hoe je duurzaamheid meeneemt in elke fase van het inkoopproces.
7 praktische stappen om direct aan de slag te gaan.

Wat houdt duurzaam inkopen in?

Duurzaam inkopen in de zorg betekent dat je bij het inkopen van producten en diensten niet alleen kijkt naar prijs en kwaliteit. Je houdt ook rekening met de milieu-impact en met sociale en maatschappelijke effecten. Je kiest bewust voor producten die zorgen voor minder milieubelasting, bijvoorbeeld doordat ze langer meegaan, herbruikbaar zijn of deels gemaakt zijn van gerecycled materiaal. En voor leveranciers die verantwoord produceren, groene stroom gebruiken en bijdragen aan een betere wereld.

Duurzaam inkopen gaat over de hele levenscyclus van een product: van grondstof en productie tot gebruik en afvalverwerking. Het vraagt ook dat organisaties en leveranciers continu werken aan verbetering van duurzaamheidsprestaties.

Duurzaam inkopen betekent ook dat je afspraken maakt over transparantie in de keten. Leveranciers geven inzicht in waar grondstoffen vandaan komen en hoe producten worden gemaakt. Met een Code of Conduct maak je leveranciers bewust van hun verantwoordelijkheid op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen, zoals het betrekken van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, het naleven van goed ondernemerschap en het borgen van internationale sociale normen en arbeidsrechten binnen de zorgketen.

Waarom is duurzaam inkopen belangrijk?

Nederland staat voor grote uitdagingen zoals klimaatverandering, schaarse grondstoffen en sociale ongelijkheid. Zorgorganisaties kunnen nú al verschil maken door duurzame keuzes te maken in hun bedrijfsvoering en inkoop.

Binnen de zorg worden veel medische materialen maar één keer gebruikt. Na gebruik belanden ze vaak bij het ziekenhuisafval, waarvan een groot deel wordt verbrand. Dat zorgt voor extra CO₂-uitstoot. Juist daarom liggen hier kansen om te verduurzamen. Binnen de zorgsector zijn doelstellingen vastgesteld om de CO₂-uitstoot in 2030 met 55% te verminderen en uiterlijk in 2050 klimaatneutraal te zijn.

Door structureel duurzaam in te kopen kunnen zorgorganisaties hun impact op het milieu verkleinen, maatschappelijke waarde creëren en bijdragen aan doelen zoals hergebruik van materialen, minder CO₂-uitstoot, én continuïteit van de zorg.

Hoe pak je duurzaam inkopen aan?

1. Begin op tijd met het bespreken van duurzaamheid binnen de organisatie

Neem duurzaamheid al mee bij het bepalen van wat je nodig hebt en bij het verkennen van de markt. Betrek hierbij niet alleen interne stakeholders, maar ga ook vroegtijdig het gesprek aan met leveranciers en neem duurzaamheid mee in marktconsultaties. Dit geeft je inzicht in de mate waarin je duurzaamheid realistisch en verantwoord kan meenemen in de uitvraag van een medisch hulpmiddel.

3. Kijk naar de hele levensduur

Let niet alleen op de aanschafprijs, maar ook op kosten voor onderhoud, energie en afval. Dit heet de totale kosten over de levensduur. Dit laat vaak zien dat duurzame producten op de lange termijn doelmatiger zijn. Gebruik waar mogelijk een levenscyclusanalyse (LCA) om milieueffecten inzichtelijk te maken en betere keuzes te onderbouwen. Lees hier meer over op De Groene Z.

5. Gebruik keurmerken en standaarden

Maak gebruik van bekende keurmerken en normen, zoals de Levenscyclusanalyse (LCA). Dit helpt om producten beter te vergelijken. Ook bestaande tools en onderzoeken kunnen helpen om onderbouwde keuzes te maken, vooral bij medische hulpmiddelen waarover nog weinig data beschikbaar is.

7. Borg duurzaamheid in elke fase van het inkoopproces

Duurzaam inkopen is geen losse stap, maar onderdeel van het hele proces;
Strategisch niveau: stel doelen en beleid vast;
Tactisch niveau: vertaal dit naar eisen en gunningscriteria;
Operationeel niveau: bewaak prestaties tijdens levering en gebruik.

2. Maak duidelijke afspraken

Stel vooraf heldere eisen op. Gebruik hiervoor gevalideerde duurzaamheidscriteria en duurzame, standaard inkoopvoorwaarden, specifiek ontwikkeld voor medische hulpmiddelen. Je kunt De Groene Inkoopgids hiervoor gebruiken. Leg deze afspraken vast in een contract, inclusief een evaluatiecyclus.

4. Werk samen met leveranciers

Ga in gesprek met leveranciers over duurzaamheid. Vraag hoe zij omgaan met milieu, productie en levering en stimuleer hen om mee te denken over verbeteringen. Minder gebruik, minder verspilling en een bijdrage van de leverancier hierin leveren namelijk vaak de grootste duurzaamheidswinst op. Leg afspraken niet alleen vast bij de start, maar monitor ze en blijf hierover in gesprek tijdens de looptijd van het contract. Zie leveranciersmanagement als een continu proces. Verken daarnaast op welke manier samenwerking met leveranciers kan bijdragen aan de ontwikkeling van een duurzaam of circulair assortiment en werk hierbij samen gedurende de contractperiode. Leg dit ook vast in je overeenkomst.

6. Meet en verbeter

Houd bij wat de resultaten zijn van duurzaam inkopen. Werk met KPI’s zoals energiegebruik, CO₂-uitstoot of afvalreductie, zodat je prestaties kunt volgen. Richt hiervoor een structureel meet- en rapportagesysteem in. Gebruik deze informatie om het beleid en de werkwijze te verbeteren, en maak de resultaten transparant voor stakeholders. Laat ook een impactanalyse maken om te zien welke productgroepen de meeste CO₂-impact hebben. Zo kun je gericht prioriteiten stellen en beginnen waar de meeste winst te behalen is. Lees hier hoe je dat kunt doen.

Wanneer is duurzaam inkopen succesvol?

Duurzaam inkopen werkt het beste als:

het onderdeel is van het beleid van de organisatie;
er gegevens zijn om resultaten te meten;
er goed wordt samengewerkt met leveranciers en andere partners;
resultaten duidelijk worden gedeeld met medewerkers en andere betrokkenen;
én als duurzaamheid is verankerd in processen, contracten en samenwerking in de keten.

Ontbreekt één van deze elementen, dan ontstaat weerstand of vertraging in de uitvoering. Let ook altijd op de balans tussen duurzaamheid, beschikbaarheid en doelmatigheid. Vooral bij belangrijke medische hulpmiddelen is leveringszekerheid belangrijk.

Begin klein

Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Veel zorginstellingen starten met één productgroep of één inkooptraject en breiden dit later uit. Zo ontstaat draagvlak en groeit duurzame inkoop uit tot een vast onderdeel van de organisatie.

Praktische tools en initiatieven

Wil jij aan de slag met duurzaam inkopen? Er zijn verschillende hulpmiddelen die jou kunnen ondersteunen:

De Groene Inkoopgids van Zorg Inkoop Netwerk Nederland;
De Leveranciersgedragscode (Code of Conduct) van Zorg Inkoop Netwerk Nederland;
De kennisbank van Zorg Inkoop Netwerk Nederland;
Het kennisplatform De Groene Z van Milieu Platform Zorg (gericht op LCA-studies);
Green Deal Duurzame Zorg: een samenwerking tussen zorgorganisaties, overheid en andere partners om de zorg te verduurzamen.

Dit kennisartikel geeft algemene informatie voor zorgprofessionals en inkopers. Het vervangt geen professioneel of juridisch advies. Voor specifieke situaties is het verstandig om ook eigen beleid en geldende richtlijnen te raadplegen.