Milieu-impact, kosten en efficiëntie van het optimaliseren van operatiesets

Chirurgische instrumentensets¹ bevatten vaak instrumenten die tijdens een ingreep niet worden gebruikt. Toch worden alle instrumenten na elke operatie gereinigd en gesteriliseerd. Juist dit proces veroorzaakt ongeveer 90% van de milieu-impact van herbruikbare instrumenten. Als instrumenten uit de sets worden verwijderd, reduceert dit zowel kosten als CO₂-uitstoot. 

Deze systematische review² onderzoekt hoe ziekenhuizen operatiesets (“surgical sets”) optimaliseren door overbodige instrumenten te verwijderen, en wat dit oplevert op het gebied van milieu-impact, kosten en efficiëntie. Door overbodige instrumenten te verwijderen, hoeven per ingreep minder instrumenten te worden gesteriliseerd. 

Dit onderzoek is onderdeel van het CAREFREE (Creating A healthieR  Environment for FutuRE patiEnts)-project. Het doel van CAREFREE is om de belangrijkste bronnen van vervuiling in de OK inzichtelijk te maken, en wordt uitgevoerd door Maastricht University in samenwerking met universiteiten, UMC’s en andere partners in Nederland.

De review includeerde 46 studies waarin chirurgische instrumentensets vóór en ná optimalisatie werden vergeleken. De review beschreef daarnaast ook effecten op OK-efficiëntie (zoals set-uptijd en totale OK-tijd), maar deze resultaten zijn niet in deze infosheet meegenomen. 

1. Reductie van instrumenten 

• 19–89% van de chirurgische instrumenten kon worden verwijderd.
• In meer dan de helft van de studies werd >50% van de instrumenten verwijderd.
• Instrumenten met een gebruikspercentage <20% werden vaak verwijderd.
• Na optimalisatie steeg het gebruikspercentage van de overblijvende instrumenten van 16–58% naar 47–80%. 

2. Milieu-impact 

In vier studies werd de CO₂-impact berekend  

• Door minder instrumenten per set te reinigen en steriliseren, daalde het energie- en waterverbruik van deze processen. De CO₂-reductie bedroeg 40–66% per set. 

3. Kosten 

31 studies rapporteerden kostenreductie. 

• Door minder instrumenten per set te verwerken, daalden de kosten voor reiniging, sterilisatie, herverpakken en vervanging tussen 32–78%.
• Besparingen liepen op tot €387³ per ingreep.

• Studieopzet: 46 geïncludeerde studies vergeleken de situatie vóór en ná aanpassing van de instrumentenset. In deze studies was geen aparte vergelijkingsgroep die met de oude set bleef werken, waardoor niet volledig kan worden uitgesloten dat ook andere veranderingen in de praktijk invloed hebben gehad op de uitkomsten.
• Verschillende methoden: Ziekenhuizen gebruikten uiteenlopende manieren om sets te optimaliseren. Daardoor zijn resultaten onderling moeilijk vergelijkbaar.
• Kostenberekeningen verschillen: Niet alle studies namen dezelfde kostenposten mee (bijv. alleen sterilisatie of ook arbeid en OK-tijd). Dit verklaart de grote spreiding in gerapporteerde besparingen.

¹ Chirurgische instrumentensets (“surgical trays”) zijn herbruikbare instrumenten die per specifieke ingreep samen in een tray worden verpakt voor een operatie.

² Een onderzoek waarin bestaande wetenschappelijke studies volgens een vaste, vooraf vastgestelde methode worden verzameld, beoordeeld en samengevat.

³ De gerapporteerde kostenreductie varieerde van €0,19 tot €387,78 per ingreep Deze brede spreiding hangt samen met verschillen tussen studies in type ingreep, omvang van de tray, mate van instrumentreductie en vooral in wat werd meegenomen in de kostenanalyse. Sommige studies rekenden alleen sterilisatie- en verwerkingskosten mee, terwijl andere ook arbeidskosten, OK-tijd of turn-over tijd includeerden. Daarnaast verschilden zorgsystemen en kostenniveaus per land.

Bekijk onze aanbevelingen