Hergebruik van video-laryngoscopen op de IC
Inhoudsopgave
Aanleiding
Video-laryngoscopen staan op plek 22 in de NFU Top-22 van medische wegwerpproducten met de grootste milieu-impact, met een geschatte uitstoot van 53.000 kg CO₂-equivalenten in 2022 binnen de UMC’s [bron: NFU]. Intubatieprocedures leiden tot een grote hoeveelheid van plastic en metalen afval, dat na éénmalig gebruik direct in de medische afvalstroom belandt. Zorgorganisaties zoeken daarom naar veilige en praktisch uitvoerbare manieren om dit afval te verminderen.
Twee afstudeeronderzoeken van de TU Delft, uitgevoerd in samenwerking met het Erasmus MC, verdiepen zich in de transitie van wegwerp naar (gedeeltelijk) herbruikbare video-laryngoscopen. Het onderzoek van Ville (2022) richt zich op het ontwerpen van pilots die hergebruik van intubatieapparatuur mogelijk maken als onderdeel van een circulaire IC-strategie. Koot (2023) onderzoekt vervolgens hoe herbruikbare videolaryngoscopen praktisch kunnen worden ingevoerd op de IC van het Erasmus MC. Samen bieden deze twee studies inzicht in hoe zorgorganisaties veilig en praktisch kunnen overstappen van wegwerp naar (gedeeltelijk) herbruikbare videolaryngoscopen.
Drie varianten zijn onderzocht:
- Wegwerp videolaryngoscoop: volledig wegwerp.
- Semi-herbruikbare videolaryngoscoop: herbruikbare kern (camera/scherm) + disposable hoes.
- Volledig herbruikbare videolaryngoscoop: hele instrument is herbruikbaar via lage-temperatuur-reiniging.
Resultaten
1. Hergebruik is technisch goed mogelijk
Interviews met CSA-medewerkers (centrale sterilisatieafdeling medewerkers) en medische technici laten zien dat veilig reinigen mogelijk is via lage-temperatuurprocessen (reiniging en desinfectie onder 60°C). Hoge warmte en ultrasoonreiniging1 kunnen niet worden gebruikt.
2. Het semi-herbruikbare systeem vraagt de minste organisatorische verandering
Onderzoek toont aan dat de semi-herbruikbare variant het beste aansluit op bestaande CSA-processen (centrale sterilisatieafdeling), omdat de herbruikbare kern eenvoudig kan worden gereinigd en grote procesaanpassingen niet nodig zijn. Daarentegen levert de volledig herbruikbare variant naar verwachting de grootste milieuwinst op, omdat er geen wegwerp onderdelen nodig zijn. Deze conclusies zijn kwalitatief: exacte CO₂-, afval- of kostenverschillen zijn niet berekend, omdat hiervoor nog geen volledige LCA’s of pilotdata beschikbaar zijn.
3. Belangrijke organisatorische succesfactoren
- Voldoende capaciteit van de sterilisatieafdeling: reiniging en beschikbaarheid binnen 6–24 uur, afhankelijk van urgentie.
- Duidelijke reinigingsinstructies van de fabrikant: geen ultrasoon, maximaal 60°C, en gebruik van low-temperature reprocessing.
- Draagvlak bij verpleegkundigen: zorgen over extra werkdruk spelen een rol; goede begeleiding is nodig.
- Gestructureerd tender-2 en pilotproces: selectie van geschikte producten, gevolgd door testen op één ICU-unit.
Kenmerk | Wegwerp videolaryngoscoop | Semi-herbruikbare videolaryngoscoop | Volledig herbruikbare videolaryngoscoop |
| Gebruik | Eenmalig gebruik; volledige set wordt weggegooid. | Herbruikbare kern (camera, lichtbron, scherm) + disposable hoes. | Volledige set is herbruikbaar; geen disposable onderdelen. |
| Reiniging / reprocessing | Geen reiniging; direct in de afvalstroom. | Reiniging van de kern via low-temperature reprocessing (≤ 60°C); hoes wordt weggegooid. | Volledige reprocessing nodig:
|
| Benodigde CSA-capaciteit | Niet van toepassing. | Relatief laag — alleen de kern moet worden verwerkt; sluit goed aan bij bestaande processen. | Hoogste belasting — volledige reinigingscyclus, inclusief controle en logistiek; maximale turnaround3 6–24 uur. |
| Afvalstroom | Volledige product wordt verbrand als medisch afval. | Alleen disposable hoes wordt afval. | Geen wegwerpcomponenten; minimale afvalstroom (alleen verpakkingsmateriaal). |
| Organisatorische impact | Geen procesaanpassing nodig, maar hoogste milieu impact. | Meest praktisch uitvoerbaar; vraagt de minste aanpassingen in workflow en CSA. | Grootste organisatorische verandering: nieuwe werkwijze en capaciteit nodig. |
| Milieuwinst (kwalitatief) | Hoogste CO₂-impact en materiaalverbruik. | Duidelijke milieuwinst door hergebruik van de kern; precieze cijfers ontbreken. | Grootste potentiële milieuwinst; geen LCA-data beschikbaar voor exacte berekening. |
| Risico’s/Zorgpunten | Hoge afvalvolumes; afhankelijkheid van leveringsketen. | Correct gebruik van hoes; goede instructie voor personeel. | Product is gevoelig voor onjuiste reiniging (geen hoge temperatuur/ultrasoon). |
| Geschiktheid als eerste stap | Onlogisch gezien milieu-impact. | Meest geschikt als eerste stap naar hergebruik. | Geschikt als einddoel voor maximale circulariteit. |
Praktische toepasbaarheid
Gebruik inkoop als startpunt voor hergebruik
- Vraag leveranciers om duidelijke reinigingsinstructies.
- Controleer of het product past binnen de beschikbare CSA-processen (max. 60°C; geen ultrasoon).
- Neem in de aanbesteding op dat het hulpmiddel geschikt moet zijn voor de beschikbare reinigingsmethoden van jullie sterilisatieafdeling (bijv. ≤ 60°C, geen ultrasoon). Selecteer alleen leveranciers die dit kunnen aantonen.
Werk nauw samen met de centrale sterilisatieafdeling
Koot (2023) toont aan dat afstemming cruciaal is:
- stem turnaround-tijden af (6–24 uur bij urgentie mogelijk)
- betrek medisch technici vroeg bij productselectie
- toets of de sterilisatieapparatuur geschikt is (geen ultrasoon/autoclaaf → alternatieven nodig)
Beperkingen
- Op het moment van deze studie was nog geen volledige LCA’s beschikbaar; exacte CO₂-reductie of afvalwinst was niet bekend. Sinds 2025 is er een LCA beschikbaar via Degroenez.org.
- Fabrikanten leveren beperkte milieudata.
- De voorgestelde pilots zijn conceptueel; daadwerkelijke uitvoering moet de aannames bevestigen.
- Reiniging is afhankelijk van de beschikbare low-temperature-apparatuur op de CSA.
1 Reinigingsmethode waarbij geluidsgolven in een waterbad vuil los trillen. Niet toegestaan voor de videolaryngoscoop omdat het product kan beschadigen.
2 Het formele inkoopproces waarin de organisatie eisen stelt aan het product en leveranciers een aanbieding doen.
3 De tijd tussen aanlevering bij de CSA en het weer beschikbaar zijn op de IC.