Wageningen Universiteit ontwikkelt aanbestedingscriteria voor verantwoorde inkoop van laboratoriumjassen
Inhoudsopgave
Aanleiding
Laboratoriumjassen zijn een belangrijk gebruiksproduct binnen zorg- en kennisinstellingen. Tegelijkertijd worden textielketens wereldwijd in verband gebracht met sociale misstanden zoals kinderarbeid, dwangarbeid en lage lonen.
Deze risico’s hangen samen met het gebruik van grondstoffen zoals katoen en lyocell. Daarbij komen deze risico’s niet alleen voor bij laboratoriumjassen, maar ook bij andere textielproducten die in de zorg worden gebruikt.
Binnen inkoop ligt de focus vaak op milieu-impact, terwijl sociale risico’s minder zichtbaar zijn. Dit onderzoek door de Wageningen Universiteit is uitgevoerd om deze sociale factoren inzichtelijk te maken en te vertalen naar concrete aanbestedingscriteria.
Resultaten
Inzicht in de keten
Meest gebruikte materialen voor het maken van laboratoriumjassen:
- katoen (35–100% van de jas)
- lyocell (opkomend alternatief, textielvezels gemaakt uit hout)
Milieu-impact in de keten
Katoen
- gebruikt 4,7% van alle pesticiden en 10% van alle insecticiden wereldwijd, terwijl het slechts 2,5% van het landbouwgrond beslaat
- watergebruik varieert sterk1: van gemiddeld 5,55 m³/kg textiel wereldwijd tot 16,41 m³/kg in India
- gebruik van kunstmest en pesticiden draagt bij aan broeikasgasuitstoot en watervervuiling
Lyocell
Lyocell wordt gezien als een duurzamer alternatief voor katoen, omdat het in de productie doorgaans minder water en land gebruikt en minder broeikasgasuitstoot veroorzaakt. Tegelijkertijd zijn er risico’s op ontbossing en biodiversiteitsverlies wanneer het hout niet duurzaam wordt gewonnen. Daarnaast vraagt het productieproces van lyocell veel energie, omdat hout via een chemisch proces onder hoge temperatuur in meerdere industriële bewerkingsstappen wordt omgezet in textielvezels.
Sociale risico’s in de keten
De belangrijkste sociale risico's zijn:
- Kinderarbeid
- komt voor in katoenteelt en textielverwerking in meerdere landen
- Dwangarbeid
- hangt samen met seizoensarbeid en inzet van arbeidsmigranten
- Lage lonen
- veel arbeiders verdienen minder dan een leefbaar loon
- Overige risico’s
- gezondheidsrisico’s door pesticiden en chemische stoffen
- uitbuiting en slechte arbeidsomstandigheden
Deze sociale risico's worden vaak veroorzaakt door lage inkomens en vraag naar goedkope en snelle productie.
Praktische toepasbaarheid
Gebruik de aanbestedingscriteria uit het onderzoek als basis
Het onderzoek vertaalt risico’s in de keten naar concrete aanbestedingscriteria, gebaseerd op het OESO Due Diligence-raamwerk (zie p.12–13 van het volledige artikel).
Deze criteria maken sociale duurzaamheid toetsbaar en concreet in het inkoopproces. Ze zijn uitgewerkt per stap (zoals beleid, risicoanalyse, actie, monitoring en herstel) en worden ondersteund met KPI’s en groeimodellen.
In de praktijk betekent dit dat je van leveranciers vraagt om:
- inzicht in de keten: waar grondstoffen vandaan komen en welke risico’s daar spelen;
- een onderbouwde risicoanalyse op bijvoorbeeld kinder- en dwangarbeid;
- concrete acties om deze risico’s te voorkomen of te verminderen;
- monitoring en rapportage van voortgang en resultaten;
- inzet op structurele verbeteringen, zoals langetermijnrelaties en leefbaar loon.
De criteria gaan daarmee verder dan bestaande certificering en leggen meer verantwoordelijkheid bij de leverancier om actief risico’s in de keten aan te pakken.
Beperkingen
- Informatie over sociale risico’s in lyocellketens is beperkt beschikbaar;
- Certificering en audits geven geen volledige zekerheid over arbeidsomstandigheden;
- Risico’s verschillen sterk per land en productielocatie.
1 Het watergebruik bij katoenproductie varieert sterk per regio. Dit komt vooral doordat de teeltomstandigheden verschillen. In droge gebieden (zoals delen van India) is vaak irrigatie nodig, wat het watergebruik verhoogt. In andere regio’s wordt katoen meer verbouwd met regenwater, waardoor het watergebruik lager ligt.
Disclaimer
De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.