Vergelijking van wegwerp-, herbruikbare- en hergebruikte wegwerphulpmiddelen bij endoscopische ingrepen

Bronvermelding: Eussen MMM, Moossdorff M, Wellens LM, de Reuver PR, Stobernack T, Bijlmakers L, et al. Beyond single-use: a systematic review of environmental, economic, and clinical impacts of endoscopic surgical instrumentation. International Journal of Surgery. 2024 Dec;110(12):8136

Bij endoscopische¹ chirurgie (kijkoperaties) worden medische hulpmiddelen zoals trocars, scharen, hecht- en nietapparaten, ultrasone snij-instrumenten² en vessel sealers gebruikt. Deze hulpmiddelen zijn beschikbaar als wegwerp, herbruikbaar of hergebruikte wegwerp³. Deze systematische review⁴ ondersteunt zorginstellingen bij een onderbouwde keuze tussen deze drie typen medische hulpmiddelen, en vergelijkt ze op vier aspecten:

• Milieu-impact 
• Kosten 
• Prestatie 
• Risico op besmetting 

 Dit onderzoek is onderdeel van het CAREFREE (Creating A healthieR  Environment for  FutuRE patiEnts)-project. Het doel van CAREFREE is om de belangrijkste bronnen van vervuiling in de OK inzichtelijk te maken, en wordt uitgevoerd door Maastricht University in samenwerking met universiteiten, UMC’s en andere partners in Nederland.

In totaal werden 53 studies geïncludeerd in de systematische review. 38 studies vergeleken wegwerp met herbruikbaar en 15 studies vergeleken nieuwe wegwerp met hergebruikte wegwerp.

1. Milieu-impact 

Acht studies onderzochten de milieu-impact.

Wegwerp vs. herbruikbaar 

• Herbruikbare chirurgische instrumenten verlagen de CO₂-uitstoot per ingreep met 40–66% (afhankelijk van het instrument en soort procedure).
• Bovenstaande verschil komt vooral door de productiefase: bij herbruikbare hulpmiddelen wordt de impact verdeeld over meerdere gebruikscycli.
• Reiniging en sterilisatie veroorzaken extra CO₂-uitstoot, maar zijn in de meeste studies minder milieubelastend dan de productie van wegwerphulpmiddelen.

2. Kosten 

Twintig studies onderzochten de verschillen in kosten.

Wegwerp vs. herbruikbaar 

• Alle studies tonen een kostenvoordeel voor herbruikbaar. 
• Kostenreducties variëren van 0,6% tot 98%.⁵

Nieuwe wegwerp vs. hergebruikte wegwerp 

• Drie studies rapporteren een kostenreductie van 52–57% voor hergebruikte wegwerp ten opzichte van nieuwe wegwerp.

3. Prestatie 

Zestien studies onderzochten chirurgische instrumenten op prestatie.

Zestien studies onderzochten chirurgische instrumenten op prestatie.

Wegwerp vs. herbruikbaar 

• 8 van de 16 studies vonden géén verschil, en 1 studie vond een voordeel voor herbruikbare hulpmiddelen 
• De zeven studies die een voordeel voor wegwerphulpmiddelen vonden, baseerden dit op verschillende technische parameters, zoals snijtijd, lekdichtheid en isolatiefalen. 
• Er is echter geen overtuigend bewijs dat deze technische verschillen leiden tot betere klinische uitkomsten bij patiënten. 

Nieuwe wegwerp vs. hergebruikte wegwerp 

• De meeste studies vonden geen significant verschil in prestaties. Drie studies rapporteerden minder defecten bij nieuwe wegwerpinstrumenten. 

4. Risico op besmetting 

12 studies onderzochten contaminatierisico.

Nieuwe wegwerp vs. hergebruikte wegwerp 

• In meerdere studies werden na reiniging residuen van eiwitten of bacteriën aangetroffen op herbruikbare of hergebruikte wegwerpinstrumenten 
• Slechts één studie onderzocht het risico op infectie: er is geen overtuigend bewijs voor hogere postoperatieve infectierisico’s. 

• Heterogeniteit tussen studies 
  De geïncludeerde studies verschillen sterk in studieopzet, onderzochte hulpmiddelen, operatietype en uitkomstmaten. Daardoor was geen meta-analyse⁶ mogelijk en zijn resultaten niet één-op-één vergelijkbaar.
• Beperkt aantal milieustudies 
  Slechts acht studies onderzochten de milieu-impact via een LCA. Voor hergebruikte wegwerphulpmiddelen was nauwelijks milieudata beschikbaar.
• Geen directe vergelijking op infectie-uitkomsten 
  Er zijn geen studies die wegwerp- en herbruikbare hulpmiddelen direct vergelijken op daadwerkelijke infecties bij patiënten.

¹ Operatietechniek waarbij via een klein sneetje in het lichaam een endoscoop (camera) wordt binnengebracht. De chirurg kijkt mee op een beeldscherm en opereert zonder een grote ingreep. Deze techniek wordt ook wel een kijkoperatie genoemd. Voorbeelden van endoscopische chirurgie zijn galblaasverwijdering en blindedarmoperatie.

² Chirurgische instrumenten die weefsel doorsnijden met behulp van hoogfrequente trillingen (ultrasoon).

³ Oorspronkelijk bedoeld voor éénmalig gebruik, maar worden na professionele reiniging opnieuw ingezet.

⁴ Een systematische review is een onderzoek waarin bestaande wetenschappelijke studies volgens een vaste, vooraf vastgestelde methode worden verzameld, beoordeeld en samengevat.

⁵ De gerapporteerde kostenverschillen lopen sterk uiteen. Dit komt doordat studies verschillende kostenposten meenemen (alleen aanschaf of ook reiniging, sterilisatie en onderhoud), verschillende hulpmiddelen onderzoeken en uitgaan van een verschillend aantal gebruikscycli.

⁶ Een statistische onderzoeksmethode die de resultaten van meerdere, eerder uitgevoerde onderzoeken over hetzelfde onderwerp combineert en opnieuw analyseert.

De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.