Vergelijking van herbruikbare en wegwerpproducten uit de obstetrische en gynaecologische zorg
Inhoudsopgave
Selecteer een item
Aanleiding
De zorgsector is verantwoordelijk voor 4–10% van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Binnen de obstetrie en gynaecologie worden veel zorgactiviteiten met een hoog volume uitgevoerd, zoals bevallingen, operaties en poliklinische consulten. Door het grote aantal verrichtingen kan de totale milieu-impact van dit specialisme aanzienlijk zijn.
Tot nu toe ontbrak er een overzicht van de milieu-impact binnen dit vakgebied. Deze systematische review1, uitgevoerd door onderzoekers van Amsterdam UMC, brengt in kaart:
- van welke zorgactiviteiten, procedures en producten de milieu-impact is onderzocht;
- hoe groot die impact is;
- welke maatregelen effectief zijn om deze te verminderen.
De onderzochte onderwerpen lopen uiteen van keizersneden en hysterectomieën tot vaginale specula, menstruatieproducten en telemedicine2. Het onderzoek gaat ook over zorgprocessen, energiegebruik en consultvormen. Deze infosheet richt zich specifiek op de uitkomsten rondom medische hulpmiddelen. Voor een volledig overzicht van alle onderzochte maatregelen wordt verwezen naar het oorspronkelijke artikel.
Resultaten
In totaal werden 17 internationale studies geïncludeerd. De meeste onderzoeken zijn uitgevoerd in de Verenigde Staten, maar ook in Canada, het Verenigd Koninkrijk en Nederland.
Binnen deze studies zijn zowel producten als operatieve zorg onderzocht. Hieronder worden alleen de bevindingen samengevat die direct relevant zijn voor medische hulpmiddelen en materiaalgebruik.
1. Herbruikbare varianten laten in meerdere gevallen lagere milieu-impact zien
In verschillende geïncludeerde studies hebben herbruikbare producten een lagere milieu-impact dan wegwerpvarianten.
Voorbeeld: vaginale specula
Een vergelijking tussen een (herbruikbare) roestvrijstalen en een (wegwerp) kunststof specula laat zien dat herbruikbare specula, na meerdere gebruikscycli, een lagere CO₂-uitstoot hebben dan wegwerpspecula3. De milieu-impact van sterilisatie weegt daarbij minder zwaar dan de productie van nieuwe kunststofproducten.
Voorbeeld: menstruatieproducten
Ook herbruikbare menstruatieproducten (zoals menstruatiecups of wasbare producten) hebben in de onderzochte studies4 een lagere milieubelasting dan wegwerpproducten.
2. Ongebruikte materialen in standaardsets veroorzaken onnodige impact
Een studie naar keizersneden5 liet zien dat een aanzienlijk deel van de standaard OK-instrumentensets ongebruikt blijft. Door overbodige instrumenten te verwijderen, werd een CO₂-reductie van circa 22% bereikt.
De grootste winst kwam door het aanpassen van de samenstelling van de set.
3. Afvaloptimalisatie heeft beperkte impact ten opzichte van materiaalreductie
De review laat zien dat recycling en afvalscheiding relatief minder bijdragen aan CO₂-reductie dan het verminderen van materiaalgebruik of het vervangen van wegwerpproducten door herbruikbare alternatieven.
De grootste impact ligt dus aan de voorkant van de keten: bij productkeuze en samenstelling.
De review beschrijft daarnaast ook bredere aspecten, zoals operatietechnieken, energiegebruik en consultvormen. Voor een volledig overzicht van alle onderzochte zorgprocessen en maatregelen wordt verwezen naar het oorspronkelijke artikel.
Praktische toepasbaarheid
Onderzoek waar herbruikbare alternatieven mogelijk zijn
In meerdere studies blijkt dat herbruikbare producten een lagere milieu-impact hebben dan wegwerpvarianten. Denk aan:
- herbruikbare vaginale specula in plaats van kunststof wegwerpspecula;
- herbruikbaar textiel in plaats van wegwerp OK-materialen;
- herbruikbare alternatieven voor producten die frequent worden ingezet.
Bij invoering is het belangrijk om ook sterilisatiecapaciteit, logistiek en infectiepreventie mee te nemen.
Analyseer en optimaliseer standaardsets en instrumentensets
De studie naar keizersneden laat zien dat standaard OK-sets instrumenten bevatten die structureel ongebruikt blijven. Onnodig materiaalgebruik kan worden voorkomen door:
- gebruiksdata te analyseren;
- standaardsets kritisch te herzien;
- modulaire samenstelling toe te passen.
Dit vraagt voor samenwerking tussen OK, inkoop en logistiek
Wil je meer praktische informatie hierover lezen? Bekijk deze links:
Beperkingen
- De geïncludeerde studies zijn uitgevoerd in verschillende landen, waaronder de Verenigde Staten, Canada, het Verenigd Koninkrijk en Nederland. Verschillen in energievoorziening, afvalverwerking, logistiek en organisatie van zorg maken dat resultaten niet altijd één-op-één toepasbaar zijn op de Nederlandse zorgsetting.
- Er zijn verschillen in de gebruikte LCA-methoden en uitkomstmaten, waardoor vergelijking tussen studies lastig is.
- Niet alle onderdelen van de obstetrische en gynaecologische zorg zijn onderzocht. Voor meerdere domeinen6 ontbreken nog milieu-impactanalyses.
- In sommige studies zijn indirecte effecten, zoals verschillen in opnameduur of complicaties, niet meegenomen in de berekeningen.
1 Een systematische review is een onderzoek waarin bestaande wetenschappelijke studies volgens een vaste, vooraf vastgestelde methode worden verzameld, beoordeeld en samengevat.
2 Telemedicine (of zorg op afstand) is de integratie van ICT in de gezondheidszorg, variërend van videoconsulten bij de huisarts tot thuismonitoring van chronische aandoeningen.
3 bron Donahue LM et al. A comparative carbon footprint analysis of disposable and reusable vaginal specula. American Journal of Obstetrics & Gynecology, 2020. Zie daarnaast de andere onderzoeksinzichten op deze kennisbank over specula, bijvoorbeeld Hall I., Dean G., Clarke A. – Improving sustainability in sexual health: A pilot project reintroducing reusable stainless steel vaginal specula at a sexual health clinic – 2025
4 bron Notten P et al. Single-use menstrual products and their alternatives: recommendations from Life Cycle Assessments, 2021, en Howard C et al, FLOW (Finding lasting options for women): multicentre randomized controlled trial comparing tampons with menstrual cups, Canadian Family Physician, 2011.
5 bron De Ridder EF et al. A new method to improve the environmental sustainability of the operating room: Healthcare Sustainability Mode and Effect Analysis (HSMEA). Sustainability, 2022. In deze studie werd de inhoud van standaard keizersnede-trays geanalyseerd. Belangrijkste bevindingen: 22% van de tray-inhoud bleef ongebruikt; Door overbodige materialen te verwijderen en waar mogelijk te vervangen door herbruikbare alternatieven, werd een CO₂-reductie van circa 22% gerealiseerd; Het grootste deel van de reductie kwam door het aanpassen van de tray-inhoud, niet door recycling.
6 Zoals cervixscreening, echografie, urine-incontinentiematerialen, behandelingen voor baarmoederfibromen en fertiliteitszorg (waaronder anticonceptie)
Disclaimer
De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.