Universiteit Twente onderzoekt de rol van inkoop bij de verduurzaming van ziekenhuiszorg
Inhoudsopgave
Selecteer een item
Aanleiding
Duurzaamheid speelt een steeds grotere rol in de inkoop in ziekenhuizen. Dit afstudeeronderzoek van de Universiteit Twente onderzoekt hoe Nederlandse ziekenhuizen duurzaamheid meenemen in het inkoopproces en welke veranderingen al zichtbaar zijn in de praktijk.
Het artikel geeft concrete inzichten in hoe duurzaamheid via het inkoopproces wordt toegepast in Nederlandse ziekenhuizen. Daarbij richt het zich niet op één specifiek medisch hulpmiddel, maar op het hele inkoopproces.
Resultaten
Het onderzoek is gebaseerd op interviews met drie inkopers van drie verschillende ziekenhuizen.
1. Duurzaamheid staat nog in de beginfase
Uit de interviews blijkt dat duurzaamheid binnen inkoop ten tijde van het onderzoek (2023) vaak pas recent structureel aandacht kreeg en nog geen vast onderdeel was van besluitvorming.
Belangrijke observaties:
- Inkoop is vooral gericht op prijs
- Duurzaamheid wordt vaak pas later in het proces meegenomen
- Veel ziekenhuizen bevinden zich nog in een verkennende fase
2. Beperkte invloed van inkoopafdelingen
Inkopers hebben in de praktijk vaak beperkte directe invloed, omdat:
- Budgetten bij zorgafdelingen liggen
- Inkoop vooral een ondersteunende rol heeft
- Beslissingen vaak door gebruikers (zoals artsen en verpleegkundigen) worden genomen
Daardoor ligt de rol van inkoop vooral bij het signaleren, verbinden en stimuleren van duurzame keuzes, en minder bij het afdwingen daarvan.
3. Prijs blijft dominant criterium
Hoewel duurzaamheid steeds belangrijker wordt gevonden, blijft de prijs in veel gevallen het belangrijkste besliscriterium.
Het onderzoek noemt daarbij:
- Hogere aanschafkosten van duurzamere producten
- Budgetdruk binnen ziekenhuizen
- Beperkte aandacht voor langetermijnbaten
4. Duurzaam inkopen biedt wel voordelen
Volgens het onderzoek kan duurzaam inkopen bijdragen aan:
- Kostenbesparing op lange termijn
- Efficiënter gebruik van middelen
- Minder afval en lagere milieubelasting
Daarnaast kan samenwerking met leveranciers innovatie en verduurzaming versnellen.
5. Samenwerking is cruciaal
Succesvolle verduurzaming via inkoop vraagt om goede samenwerking tussen:
- Afdelingen binnen het ziekenhuis
- Inkopers en leveranciers
- Ziekenhuizen onderling
Interne communicatie en kennisdeling worden expliciet genoemd als belangrijke succesfactoren.
6. Meten en sturen blijft lastig
Ziekenhuizen proberen duurzaamheid te monitoren met indicatoren zoals:
- Energiegebruik
- Afvalproductie
- CO₂-uitstoot
Het meten van de daadwerkelijke impact en het effect van maatregelen blijkt in de praktijk echter nog moeilijk.
Praktische toepasbaarheid
Werk actief samen met afdelingen
- Betrek gebruikers en bespreek duurzame alternatieven;
- Pak als inkoper een actieve rol als verbinder: haal behoeften op en deel mogelijkheden;
- Gebruik Green Teams om ideeën op te halen en draagvlak te creëren;
- Combineer klinische eisen met duurzaamheidscriteria.
Stuur op leveranciers met concrete eisen
- Stel in aanbestedingen gerichte vragen over energiegebruik, materiaal en hergebruik;
- Gebruik bestaande criteria (zoals Milieuthermometer Zorg of PIANOo) als basis;
- Monitor afspraken en voortgang via scorecards.
Kijk verder dan de aanschafprijs (TCO)
- Neem gebruiksduur, afval en energieverbruik mee in de afweging;
- Voorkom suboptimale keuzes (bijv. ‘duurzaam’ product met hoge impact elders in de keten);
- Bespreek deze afweging expliciet met budgethouders.
Wil je meer praktische informatie hierover lezen? Bekijk deze links:
Philips - Green Public Procurement
WHO - Communicating on climate change and health: Toolkit for health professionals
Circulair inkopen - Handvatten voor circulair inkopen binnen de hoogste R-strategieën
Beperkingen
- Het onderzoek is gebaseerd op interviews met drie ziekenhuizen en heeft daardoor een beperkte generaliseerbaarheid;
- Het betreft kwalitatief onderzoek, waardoor de resultaten gebaseerd zijn op ervaringen en percepties van respondenten;
- Duurzaamheid was ten tijde van het onderzoek nog een nieuw thema binnen inkoop, wat leidt tot beperkte kennis en ervaring bij respondenten;
- Het onderzoek is uitgevoerd in 2023, waardoor de situatie in ziekenhuizen inmiddels verder ontwikkeld kan zijn.
1 Scorecards zijn beoordelingsinstrumenten waarmee je leveranciers systematisch evalueert op vooraf afgesproken criteria. In de context van duurzaam inkopen betekent dit meestal:
- Je spreekt met een leverancier af waar ze op moeten verbeteren (bijv. CO₂-uitstoot, materiaalgebruik, verpakking);
- Je legt deze criteria vast in een overzicht (de “scorecard”);
- Je beoordeelt periodiek hoe de leverancier hierop presteert.
Disclaimer
De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.