UMC Utrecht vergelijkt twee leveringssystemen voor zuurconcentraat bij hemodialyse
Inhoudsopgave
Selecteer een item
Aanleiding
Hemodialyse is één van de meest materiaal- en energie-intensieve behandelingen in het ziekenhuis. Voor elke dialysesessie wordt zuurconcentraat1 (‘acid concentrate’) gebruikt. Dit wordt doorgaans aangeleverd in wegwerpjerrycans (‘canisters’) van kunststof.
Bij UMC Utrecht wordt jaarlijks circa 40.000 liter zuurconcentraat gebruikt. Dit komt neer op ongeveer 5.000 (wegwerp) jerrycans per jaar. Eén hemodialysepatiënt veroorzaakt daarmee tot 10 ton CO₂-uitstoot per jaar.
Met een levenscyclusanalyse (LCA) wordt de milieu-impact vergeleken van twee leveringssystemen van zuurconcentraat:
- Traditioneel wegwerpsysteem: kunststof jerrycans (wegwerpverpakkingen) met vloeibaar zuurconcentraat
- Central Concentrate Delivery System (CCDS): herbruikbare vaten (gaan minimaal 15 gebruikscycli mee) met zuurconcentraat als droogpoeder. Dit wordt in bulk geleverd en via een centraal distributiesysteem naar de dialysemachines gepompt.
Resultaten
Belangrijkste resultaten van het onderzoek:
Klimaatimpact (Global Warming Potential – GWP)
CCDS verlaagt de CO₂-uitstoot met 58% ten opzichte van het wegwerp jerrycansysteem. De belangrijkste oorzaken zijn het verschil in verpakkingsmateriaal en transportgewicht2:
- CCDS gebruikt 26,6 kg minder plastic per patiënt per jaar (1,5 kg versus 28,1 kg bij 15 hergebruikcycli3) dan het wegwerp jerrycansysteem. Dit komt neer op ongeveer 95% minder verpakkingsmateriaal.
- Het transportgewicht per patiënt per jaar ligt bij CCDS aanzienlijk lager dan bij het jerrycansysteem (250 kg versus 821 kg), wat substantieel bijdraagt aan een lagere CO₂-uitstoot.
Brede milieu-impact (ReCiPe 2016 – eindpuntindicatoren)4
Deze studie laat ook zien dat CCDS op bredere milieu-indicatoren aanzienlijk beter scoort dan het traditionele jerrycansysteem. CCDS vermindert de impact op:
- Menselijke gezondheid (DALYs)5 met 51%
- Ecosysteemkwaliteit (species·year)6 met 52%
- Grondstoffenschaarste (USD)7 met 61%
Dit betekent dat het centrale systeem niet alleen leidt tot minder CO₂-uitstoot, maar ook tot minder bredere milieuschade en minder druk op natuurlijke hulpbronnen.
Praktische toepasbaarheid
Dit onderzoek laat zien dat de overstap naar CCDS kan leiden tot 58% minder CO₂-uitstoot en meer dan 50% reductie op brede milieu-indicatoren.
Breng verpakkings- en transportimpact in kaart
De studie laat zien dat het verschil vooral zit in verpakking en transport. Breng daarom in kaart:
- Het jaarlijkse volume zuurconcentraat (liter per jaar)
- Het totale gewicht aan kunststof verpakkingen
- Het totale transportgewicht per jaar
Dit maakt inzichtelijk waar reductie mogelijk is.
Neem het leveringssysteem expliciet mee in aanbestedingen
Vergelijk niet alleen de prijs per liter, maar ook het logistieke model. Vraag leveranciers naar:
- LCA-gegevens van hun leveringssysteem;
- Aantal gebruikscycli van verpakkingen;
- Transportafstand en retourlogistiek;
- Gewicht van verpakking per liter concentraat.
Beoordeel de totale milieu-impact in plaats van alleen de productprijs.
Betrek logistiek en facilitair beheer vroegtijdig
Een CCDS kan:
- Het aantal leveringen verminderen;
- Opslagruimte efficiënter benutten;
- Afvalstromen reduceren;
- Handmatige handelingen beperken.
Dit kan naast milieuvoordeel ook operationele voordelen opleveren.
Wil je meer praktische informatie hierover lezen? Bekijk deze links:
Beperkingen
- Kapitaalgoederen (machines, infrastructuur) zijn niet meegenomen in de LCA. Volgens de auteurs is de impact hiervan waarschijnlijk beperkt, omdat deze over een lange levensduur en groot productievolume worden uitgesmeerd.
- De studie is gebaseerd op data van UMC Utrecht. Resultaten kunnen variëren afhankelijk van transportafstanden, lokale energiebronnen en afvalverwerking.
1 één van de twee concentraten die nodig zijn om dialysaat te maken voor hemodialyse. Het bevat onder andere zuren en zouten (zoals acetaat of citraat) en wordt samen met een bicarbonaatoplossing en gezuiverd water (RO-water) gemengd in de dialysemachine. Tijdens de dialyse stroomt het dialysaat langs het bloed van de patiënt om afvalstoffen en overtollige elektrolyten te verwijderen. Zuurconcentraat wordt meestal geleverd in vloeibare vorm (bijvoorbeeld in 5–6 liter jerrycans), of als droog poeder dat ter plaatse wordt opgelost. Omdat het een grootverbruiksproduct is binnen dialyse, heeft de verpakking en het transport van zuurconcentraat een aanzienlijke milieu-impact.
2 De productie van het zuurconcentraat zelf veroorzaakt circa 113 kg CO₂-eq per patiënt per jaar en is in beide systemen vergelijkbaar, omdat de productie in beide systemen vrijwel gelijk is. Het verschil in totale uitstoot wordt daarom vooral bepaald door verpakking en transport.
3 Verschil in verpakkingsmateriaal: Bij het traditionele canistersysteem wordt per patiënt per jaar 28,1 kg plastic gebruikt. Bij het Central Concentrate Delivery System (CCDS) is dat 1,5 kg plastic per patiënt per jaar, uitgaande van 15 hergebruikcycli van de vaten.
4 ReCiPe 2016 is een internationaal gebruikte methode binnen levenscyclusanalyse (LCA). De methode vertaalt milieueffecten (zoals klimaatverandering, verzuring en toxiciteit) naar begrijpelijke schade-indicatoren op drie niveaus: menselijke gezondheid (DALY’s), ecosysteemkwaliteit (species·year), grondstoffenschaarste (USD). Hierdoor kunnen verschillende milieu-effecten worden samengevat in overkoepelende indicatoren die beter vergelijkbaar zijn voor besluitvorming.
5 DALY (Disability-Adjusted Life Year): maat voor verlies aan gezonde levensjaren door milieuschade.
6 Species·year: maat voor biodiversiteitsverlies over tijd.
7 USD (Resource scarcity): schatting van de toekomstige extra kosten voor het winnen van schaarse grondstoffen.
Disclaimer
De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.