Uitgebreid onderzoek naar de verduurzaming van de OK
Inhoudsopgave
Selecteer een item
Aanleiding
De operatiekamer levert een substantiële bijdrage aan de CO₂-voetafdruk van de zorg, vooral door afval en energiegebruik. De auteurs onderzoeken de duurzaamheid van de OK aan de hand van drie methoden: (1) een internationale enquête onder chirurgen, (2) een scoping review1 en (3) gesprekken met stakeholders uit de industrie en de zorg. In plaats van één specifiek medisch hulpmiddel staat in dit artikel een bredere aanpak centraal, gericht op productgroepen en processen in de OK.
Resultaten
Een internationale enquête onder chirurgen
De enquête omvatte 1.024 complete antwoorden van chirurgen wereldwijd. Daaruit blijkt dat er wel bereidheid is om te verduurzamen, maar dat kennis over de milieu-impact van chirurgische zorg beperkt is:
- 63% zag duurzaamheid als prioriteit en was gemotiveerd om de praktijk te veranderen.
- 43% zag klimaatverandering als een probleem voor de gezondheid van patiënten.
- Slechts 7,7% kon de CO₂-voetafdruk van een chirurgische ingreep inschatten.
- Slechts 6,5% kon de CO₂-voetafdruk van chirurgische hulpmiddelen inschatten.
Een scoping review
Uit de scoping review blijkt dat vooral chirurgisch afval een belangrijke bron van de milieu-impact is. De auteurs noemen als belangrijke aangrijpingspunten:
- gebruik van herbruikbare hulpmiddelen
- kleinere tray (kleiner DIN-formaat2) en lean trays3.
- betere afvalscheiding en recycling
Het artikel verwijst naar onderzoek4 waaruit blijkt dat bij een blindedarmoperatie ongeveer 75% van de wegwerpartikelen in de instrumentenset kan worden verminderd. Ook noemen de auteurs andere factoren die de milieu-impact van de operatiekamer beïnvloeden, zoals anesthesiegassen, de gekozen operatietechniek, post-operatieve complicaties en energie- en watergebruik.
Gesprekken met stakeholders uit de industrie en zorg
Uit gesprekken met stakeholders uit de industrie blijkt dat fabrikanten van medische hulpmiddelen werken aan verpakkingsherontwerp, recycling, hergebruik en het meten van de CO₂-voetafdruk van productieprocessen. Tegelijk noemen zij regelgeving rond productaanpassingen in de VS en Europa als belangrijke belemmering. Het artikel specificeert niet verder om welke regelgeving het precies gaat.
Praktische toepasbaarheid
Kijk kritisch naar trays en standaardsets
Het artikel noemt lean trays en het weglaten van onnodige materialen als maatregel om afval, kosten en uitstoot te verminderen.
Vraag leveranciers naar herbruikbare en circulaire opties
Denk aan herbruikbare instrumenten, minder verpakkingsmateriaal, recyclingopties en inzicht in de CO₂-voetafdruk van productieprocessen.
Wil je meer praktische informatie hierover lezen? Bekijk deze links:
Stuur op afvalscheiding en gebruiksdata
De auteurs noemen afvalscheiding en maandelijkse feedback via een “sustainability report card” als effectieve manier om gedrag en gebruik zichtbaar te maken.
Beperkingen
Het artikel is geschreven vanuit de huidige situatie met een duidelijke oproep tot actie. Het is gebaseerd op een ledenenquête, een scoping review en gesprekken met stakeholders. Daardoor biedt het vooral richting, overzicht en voorbeelden, en minder systematisch bewijs over de effectiviteit van één specifieke interventie of één specifiek medisch hulpmiddel. Daarnaast kan bij de ledenenquête sprake zijn van zelfselectie, omdat respondenten met meer interesse in duurzaamheid mogelijk vaker hebben deelgenomen.
1 Een scoping review is een type literatuuronderzoek dat in kaart brengt welke kennis er al is over een onderwerp. Het doel is vooral om overzicht te geven: welke thema’s, onderzoeksmethoden en resultaten komen in de literatuur voor? Een scoping review beoordeelt meestal niet zo diepgaand de kwaliteit van elk afzonderlijk onderzoek als een systematische review.
2 Het verkleinen van trays (DIN-formaten) betekent dat instrumentensets in kleinere standaard trays worden verpakt. Kleinere trays nemen minder ruimte in tijdens reiniging en sterilisatie en verlagen daardoor het energie- en materiaalgebruik per cyclus.
3 Lean trays zijn instrumentensets waarin alleen de materialen zitten die voor een ingreep echt nodig zijn. Onnodige instrumenten en materialen worden uit de set gehaald. Dat kan helpen om afval, verpakkingsmateriaal, reiniging en kosten te verminderen.
4 De studies waar naar verwezen wordt zijn: Ford B, Labib P, Kanwar A, Sanders G, Douie W, Winfield M. 589 Reducing Single-Use Surgical Instruments During Laparoscopic Appendicectomy: Using Sustainable Quality Improvement as a Catalyst to Encourage Wider Behavioural Change in a Surgical Department. Br J Surg. 1 september 2022;109(Supplement_6):znac268.018. doi:10.1093/bjs/znac268.018 en Labib P, Ford B, Winfield M, Douie W, Kanwar A, Sanders G. Revising a laparoscopic appendicectomy set to reduce reliance on disposable surgical instruments: supporting the transition to sustainable surgical practice. Ann R Coll Surg Engl. februari 2024;106(2):167-72. doi:10.1308/rcsann.2023.0015 PubMed PMID: 37051744; PubMed Central PMCID: PMC10830333.
5 Een sustainability report card is een overzicht waarmee een team periodiek terugkoppeling krijgt over het gebruik van materialen, afval, kosten en soms ook milieu-impact. Het doel is om zichtbaar te maken waar verbetering mogelijk is, bijvoorbeeld in het gebruik van wegwerp- en herbruikbare hulpmiddelen of in afvalscheiding.
Disclaimer
De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.