RIVM onderzoekt de milieuvoetafdruk van de Nederlandse zorgsector

Bronvermelding: Steenmeijer MA, Rodrigues JFD, Zijp MC, Loop SLW van der. The environmental impact of the Dutch health-care sector beyond climate change: an input–output analysis. The Lancet Planetary Health. 1 december 2022;6(12):e949-57

De Nederlandse zorgsector heeft een aanzienlijke impact op het milieu. Tot nu toe lag de aandacht vooral op de bijdrage aan klimaatverandering. Daardoor was minder bekend over andere milieueffecten, zoals grondstoffengebruik, watergebruik, landgebruik en afvalproductie. 

Voor duurzaamheid in de zorg is juist dit bredere beeld evengoed van belang. Een maatregel die de CO₂-uitstoot verlaagt, kan namelijk tegelijkertijd leiden tot meer gebruik van water, land of materialen. 

Het RIVM onderzocht daarom de totale milieuvoetafdruk van de Nederlandse zorgsector in vijf impactcategorieën. Het onderzoek bestrijkt meerdere onderdelen van de zorg, waaronder zorgdiensten, geneesmiddelen en medische hulpmiddelen, en kijkt zowel naar directe effecten als naar effecten in internationale productieketens. In deze infosheet ligt de focus op de resultaten die relevant zijn voor medische hulpmiddelen. 

Let op: de meeste gegevens in het onderzoek hebben betrekking op 2016. Voor afvalproductie zijn gegevens uit 2011 gebruikt. De resultaten geven daarom een beeld van de Nederlandse zorgsector in die periode en sluiten mogelijk niet volledig aan bij de huidige zorgpraktijk en productieketens. Naar verwachting verschijnt eind 2026 een hernieuwd rapport met actuele gegevens. De hernieuwde methode is reeds beschikbaar¹.

De Nederlandse zorgsector is volgens de resultaten uit het onderzoek verantwoordelijk voor: 

• 13,0% van de nationale voetafdruk voor winning van niet-hernieuwbare materialen; 
• 7,5% van het nationale gebruik van blauw water, zoals grond- en oppervlaktewater; 
• 7,3% van de nationale klimaatvoetafdruk; 
• 7,2% van het nationale landgebruik; 
• 4,2% van de nationale afvalproductie. 

De klimaatvoetafdruk van de zorgsector bedroeg in 2016 ongeveer 17,6 miljoen ton CO₂-equivalent. 

Medische hulpmiddelen vormden 2,9% van de onderzochte zorguitgaven en waren verantwoordelijk voor 1,5% tot 4,9% van de verschillende onderzochte milieueffecten. Het onderzoek maakt binnen deze categorie geen onderscheid tussen afzonderlijke hulpmiddelen of productgroepen. 

Waar ontstaat de milieu-impact?

Een groot deel van de milieu-impact ontstaat in de productieketen, voordat medische hulpmiddelen bij de zorgorganisatie aankomen. De plaats waar deze impact ontstaat, verschilt per milieueffect: 

• Van de klimaatimpact (uitgedrukt in CO₂-equivalenten) ontstond ongeveer 34% in Nederland. De overige circa 66% ontstond verspreid over buitenlandse regio’s, onder andere doordat veel medische hulpmiddelen en grondstoffen voor de Nederlandse zorg internationaal worden geproduceerd. 
• Ongeveer 75% van de winning van niet-hernieuwbare materialen vond plaats in de regio Azië-Pacific. 
• Ook watergebruik, landgebruik en afvalproductie vonden voornamelijk buiten Nederland plaats.

• Voor afvalproductie zijn gegevens uit 2011 gebruikt, terwijl de meeste andere gegevens betrekking hebben op 2016. De resultaten zijn daardoor gebaseerd op relatief oude gegevens en sluiten mogelijk niet volledig aan bij de huidige zorgpraktijk en productieketens. 
• De gebruikte database voegt verschillende soorten zorg en maatschappelijke dienstverlening samen. Daardoor zijn geen afzonderlijke resultaten beschikbaar voor bijvoorbeeld ziekenhuizen, de VVT of de geestelijke gezondheidszorg. 
• Medische hulpmiddelen zijn in het onderzoek samengevoegd in één brede categorie. Daardoor kan de milieu-impact van afzonderlijke hulpmiddelen of productgroepen niet worden vastgesteld. 
• De milieu-impact van zorgproducten die thuis worden gebruikt, is grotendeels niet meegenomen. Alleen de uitstoot door het gebruik van dosisaerosolen² is aanvullend berekend. 
• De onderzoekers konden niet berekenen binnen welke bandbreedte de werkelijke uitkomsten waarschijnlijk liggen. Daardoor is onzeker hoe nauwkeurig de berekende percentages en milieuvoetafdrukken zijn. De resultaten geven vooral een algemeen beeld van de omvang en belangrijkste bronnen van de milieu-impact.

¹ Methoderapport: De berekening van het effect van de Nederlandse zorg op het milieu

² Dosisaerosolen zijn inhalatoren die bij elke druk op het apparaat een afgemeten hoeveelheid geneesmiddel als fijne nevel afgeven. Ze worden onder andere gebruikt bij astma en COPD. Het drijfgas in deze inhalatoren is een sterk broeikasgas en draagt daardoor bij aan de klimaatimpact.

Bekijk onze aanbevelingen

De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.