Milieu-impact wegwerp versus herbruikbare medische hulpmiddelen chirurgische praktijk
Inhoudsopgave
Aanleiding
Chirurgie heeft een hoge milieu-impact door het intensieve gebruik van wegwerphulpmiddelen, energie en sterilisatieprocessen in de operatiekamer. Tegelijk ontbreekt overzicht: welke duurzaamheidsinterventies werken daadwerkelijk om deze impact te verlagen?
Dit systematische literatuuronderzoek1 brengt in kaart welke interventies in de chirurgische praktijk zijn onderzocht om deze impact te verminderen, en welke milieu- en kosteneffecten daarbij zijn gemeten.
Het onderzoek richt zich met name op wegwerp versus herbruikbare medische hulpmiddelen. Veel van deze productgroepen, zoals OK-jassen, OK-doeken en instrumentensets, komen terug in de NFU Top-22 medische disposables met de grootste milieu-impact. Het onderzoek gaat ook in op anesthesiegassen, maar deze resultaten hebben geen directe relatie met medische hulpmiddelen en vallen daarom buiten de scope van deze kennisbank.
Resultaten
De review includeert 21 studies (uit 1162 gevonden artikelen) en beschrijft 25 interventies, verdeeld in vier categorieën2.
Vermindering en efficiëntie (4 studies)
- Het uitschakelen van apparatuur buiten werktijden leidde tot een reductie van 234,3 ton CO₂-uitstoot per jaar
- Het vervangen van water en zeep door alcohol-based handdesinfectie bespaarde tot 2,7 miljoen liter water per jaar
- Een ‘minimal pack’ met alleen noodzakelijke instrumenten leidde tot 13 procent (0,3 kg CO₂ per ingreep) minder uitstoot. Individueel verpakken van instrumenten leidde juist tot meer uitstoot (38 g CO₂ per item).
Herbruikbare medische hulpmiddelen en textiel (11 studies)
- Herbruikbare hulpmiddelen verbruiken 40 tot 66 procent minder CO₂ en kosten per gebruik liggen 17 tot 53 procent lager vergeleken met wegwerphulpmiddelen
- De impact van herbruikbare hulpmiddelen wordt grotendeels bepaald door sterilisatieprocessen. Bij gebruik van fossiele energie kan hergebruik juist leiden tot hogere uitstoot.
- Hybride instrumenten3 leidden tot ongeveer 76 procent lagere CO₂-uitstoot per ingreep dan volledig wegwerp instrumenten.
Recycling en afvalscheiding (3 studies)
- Een educatieve campagne zorgde ervoor dat minder afval onterecht als medisch afval werd weggegooid en leidde tot een reductie van 75 procent.
- Het maximaliseren van recycling leidde tot ongeveer 2 procent minder CO₂-uitstoot per ingreep.
Overige interventies (3 studies)
- Het beter vullen van sterilisatiemachines verlaagde de uitstoot per instrument van 137 naar 52 g CO₂.
Praktische toepasbaarheid
Stuur actief op herbruikbare en hybride hulpmiddelen
Neem in aanbestedingen criteria op voor herbruikbaarheid of hybride hulpmiddelen (in plaats van wegwerp). Vraag leveranciers om inzicht in CO₂-uitstoot én kosten per gebruik in plaats van kosten per product.
Optimaliseer samenstelling en gebruik van instrumentensets
Beperk het aantal instrumenten per set tot wat daadwerkelijk nodig is en voorkom individueel verpakte instrumenten. Dit vermindert onnodig gebruik, afval en sterilisatie.
Neem afvalscheiding en afvalstromen mee in contractafspraken
Leg afspraken vast over correcte scheiding van afval in de OK en voorkom dat niet-medisch afval als medisch afval wordt verwerkt. Dit verlaagt zowel kosten als milieu-impact.
Stel eisen aan gebruik en organisatie van hulpmiddelen
Denk aan richtlijnen voor het uitschakelen van apparatuur wanneer deze niet in gebruik is en het efficiënt benutten van sterilisatieprocessen. Dit vraagt om samenwerking met OK, Centrale Sterilisatie Afdeling (CSA) en facilitair management.
Beperkingen
De auteurs benoemen dat de meeste geïncludeerde studies observationeel en kleinschalig zijn. Langetermijneffecten zijn zelden onderzocht. Daarnaast zijn resultaten sterk contextafhankelijk, met name door verschillen in energiebronnen en sterilisatieprocessen.
1 Onderzoek waarin bestaande wetenschappelijke studies volgens een vaste, vooraf vastgestelde methode worden verzameld, beoordeeld en samengevat.
2 De 5e categorie is anesthesie.
3 Hybride hulpmiddelen bestaan uit een herbruikbaar basisinstrument met een wegwerpcomponent dat per ingreep wordt vervangen.