Milieu-impact van medische disposables in een groot regionaal ziekenhuis

De zorgsector is verantwoordelijk voor 7% van de Nederlandse CO₂-uitstoot. In de Green Deal wordt nadruk gelegd op circulariteit en het verminderen van het gebruik van disposables speelt hierin een grote rol. Dit onderzoek brengt voor het eerst de milieu-impact van medische disposables in kaart in een groot regionaal ziekenhuis, het Medisch Spectrum Twente (MST). Het laat daarbij zien welke productgroepen de grootste bijdrage leveren en waar de meeste reductiekansen liggen. Hierdoor kunnen inkopers gericht sturen op de grootste impactmakers.

De totale milieu-impact van disposables bij het MST bedraagt 556.638 kg CO₂-equivalent per jaar. De grootste impactcategorieën zijn: 

• Onsteriele handschoenen: 92.989 kg (≈17% van totaal)
• Celstofmatjes / absorberende matten: 59.374 kg (≈11%)
• Vochtige washandjes: 58.856 kg (≈11%)
• Gaasjes: 57.376 kg (≈10%)
• Spuiten: 49.278 kg (≈9%)
• Dialyse-materialen: 31.457 kg (≈6%)
• OK-doeken: 19.406 kg (≈3%) 

Deze zeven categorieën bepalen ruim de helft van de totale uitstoot. De verdeling volgt een sterk exponentiële curve: een klein aantal producten veroorzaakt een groot deel van de CO₂-impact (zie onderstaande grafiek uit het onderzoeksrapport).

Daarnaast identificeerde de studie via een vragenlijst en focusgroep voor welke producten zorgprofessionals het meeste reductiepotentieel zien. Handschoenen, isolatiejassen, medicatiecups en nierschalen (kidney dish) werden als ‘laaghangend fruit’ genoemd.

• Gebruik van geschatte materiaalcombinaties en proxyproducten².
• Het land van herkomst van producten ontbreekt in de inkoopdata³.
• Niet van alle medische disposables is een LCA⁴ beschikbaar.

¹ De genoemde disposables met hoge milieu-impact (handschoenen, matjes, washandjes, gaasjes, spuiten, OK-doeken) behoren in veel Nederlandse ziekenhuizen tot de grootste milieu-impactmakers. De precieze rangorde kan per instelling variëren, maar deze categorieën vormen in de praktijk vrijwel overal relevante focuspunten voor duurzaam inkopen.

² De exacte CO₂-uitstoot per productcategorie is een benadering, omdat materiaalsoorten soms moesten worden geschat, proxyproducten zijn gebruikt, het land van herkomst niet zeker was, verpakking en afvalfase niet zijn meegenomen. Daardoor kan de werkelijke CO₂-uitstoot hoger of lager uitvallen dan in de berekening staat. Hoewel de exacte getallen kunnen variëren, is de volgorde van grootste vervuilers zeer waarschijnlijk wél juist, zelfs als de precieze waarden iets zouden veranderen. De cijfers zijn schattingen, maar de top 5–10 blijft hetzelfde, ook als je nauwkeurigere data zou gebruiken.

³ Hierdoor moest het onderzoek aannames doen over transportafstanden. Dit maakt de absolute CO₂-waarden minder precies, maar verandert de rangorde van grootste impactmakers nauwelijks.

⁴ In Appendix F van de thesis worden bestaande LCA-studies uit de HealthcareLCA database gebruikt om de berekende CO₂-waarden te vergelijken.

De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.