Milieu-impact van luier- en incontinentiemateriaal
Inhoudsopgave
Aanleiding
In Nederland ontstaat jaarlijks circa 200 miljoen kilo afval uit het gebruik van eenmalig luiermateriaal. Dit afval wordt grotendeels verbrand. De CE Delft-studies richten zich op de milieu-impact van luier- en incontinentiemateriaal. Het rapport over afvalverwerking (TDH) (2018) omvat zowel babyluiers als incontinentiemateriaal voor volwassenen, terwijl de vergelijking tussen wasbare en eenmalige luiers (2023) is gebaseerd op babyluiers in huishoudens.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Rijkswaterstaat werken via het luierketenproject aan een meer circulaire luierketen. In het kader hiervan onderzoekt CE Delft:
- de milieu-impact van verwerking van luier- en incontinentiemateriaal via thermische drukhydrolyse1 (TDH) ten opzichte van verbranding (2018).
- de milieu-impact van drie luiersystemen: eenmalige luiers met verbranding of recycling en wasbare luiers (2023).
Resultaten
1. Verwerking luiermateriaal (thermische drukhydrolyse (TDH) vs. verbranding)
- Verwerking via TDH levert een klimaatwinst van ongeveer 480 kg CO₂-eq per ton verwerkt luier- en incontinentiemateriaal vergeleken met verbranding in een afvalenergiecentrale.
- TDH scoort gunstiger op 12 van de 17 milieu-indicatoren2 en is op alle drie de schadecategorieën (menselijke gezondheid, ecosystemen, grondstoffen) beter dan verbranding.
2. Milieu-impact wasbare vs. eenmalige luiers
Per verschoning:
- Eenmalige luier met verbranding: 0,14 kg CO₂-eq.
- Eenmalige luier met TDH-recycling: 0,08 kg CO₂-eq (-41% t.o.v. verbranding).
- Wasbare luier, basisscenario3: 0,05 kg CO₂-eq (-64% t.o.v. verbranding).
De klimaatimpact van wasbare luiers varieert sterk door wasgedrag en apparatuur: in een ongunstig scenario is de impact circa 50% hoger dan bij eenmalige luiers, in een gunstig scenario circa 82% lager.
Praktische toepasbaarheid
Maak verwerking onderdeel van de aanbesteding
- Vraag bij incontinentiemateriaal expliciet naar mogelijkheden voor gescheiden inzameling en TDH-recycling in plaats van volledige verbranding.
- Leg vast wie verantwoordelijk is voor logistiek, inzamelmiddelen en contracten met de verwerker.
Verken wasbare oplossingen waar dat kan
- In settings met voorspelbare zorg (bijvoorbeeld langdurige VVT, kinderafdelingen, gehandicaptenzorg) kunnen wasbare luiers/onderleggers een substantiële CO₂-reductie opleveren, mits efficiënt gewassen wordt (volle trommel, gematigde temperatuur, beperkt drogergebruik). Een praktijkvoorbeeld is de pilot met wasbare luiers in het Deventer Ziekenhuis.
- Betrek facilitair/linnenservice: energiezuinige machines, groene stroom en wasprotocollen zijn bepalend voor de werkelijke impact van wasbare systemen.
Beperkingen
- De TDH-studie is een ex ante-analyse4 gebaseerd op pilotdata; de installatie was bij publicatie nog niet volledig op industriële schaal in bedrijf.
- Samenstelling van het luiermateriaal en energie- en warmtestromen zijn gebaseerd op aannames en data van één locatie.
- De vergelijking tussen wasbare en eenmalige luiers (2023) is gebaseerd op babyluiers in huishoudens. De resultaten zijn daardoor niet één-op-één toepasbaar op incontinentiemateriaal voor volwassen zorggebruikers.
1 Thermische drukhydrolyse (TDH) is een recyclingtechniek voor luier- en incontinentiemateriaal. Het is géén verbranding, maar een warmte- en drukproces dat het materiaal uit elkaar haalt zodat onderdelen opnieuw gebruikt kunnen worden.
2 Milieu-indicatoren zijn gestandaardiseerde meetpunten in een levenscyclusanalyse (LCA). Ze laten zien hoe en waarop een product milieuschade veroorzaakt. Veelgebruikte indicatoren zijn bijvoorbeeld: klimaatverandering (CO₂-eq), toxiciteit voor mensen, ecotoxiciteit, watergebruik, landgebruik, uitputting van grondstoffen. Onderzoekers gebruiken deze indicatoren om verschillende producten of scenario’s eerlijk te vergelijken. Meer informatie vind je op deze pagina van het RIVM
3 Het basisscenario is het standaardgebruik van wasbare luiers zoals dit in de praktijk het meest voorkomt. In dit onderzoek gaat het om: wassen op 60°C, gemengd drogen (deels in de wasdroger), gebruik van 33 wasbare luiers per kind, een gemiddelde bezettingsgraad van wasmachine en droger, Nederlandse elektriciteitsmix. Dit basisscenario dient als referentiepunt voor de vergelijking tussen eenmalige luiers, wasbare luiers en recycling (TDH).
4 Een ex ante-analyse is een voorspelling van de milieu-impact van een techniek of verwerkingsmethode vóórdat deze volledig operationeel is. De resultaten zijn gebaseerd op modellen, aannames en pilotdata, en kunnen in de praktijk anders uitpakken.