Duurzame interventies in de operatiekamer: recycling en herbruikbare hulpmiddelen
Inhoudsopgave
Aanleiding
Operaties dragen substantieel bij aan de milieu-impact van de zorg door het intensieve gebruik van wegwerphulpmiddelen, energie en sterilisatieprocessen in de operatiekamer. Tegelijk ontbreekt het overzicht: welke duurzaamheidsinterventies werken daadwerkelijk om deze impact te verlagen?
Dit systematische literatuuronderzoek1 brengt in kaart welke interventies voor duurzame chirurgie zijn onderzocht en wat hun effect is op milieu-impact en kosten. Het onderzoek richt zich met name op wegwerp- versus herbruikbare medische hulpmiddelen, zoals chirurgische instrumenten, OK-textiel en hulpmiddelen voor anesthesie. Het onderzoek gaat ook in op anesthesiegassen, maar deze resultaten hebben geen directe relatie met medische hulpmiddelen en vallen daarom buiten de scope van deze kennisbank.
Resultaten
De review includeert 21 studies (uit 1162 gevonden artikelen) en beschrijft 25 interventies, verdeeld in vier categorieën.
es, verdeeld in vier categorieën.
- Herbruikbare medische hulpmiddelen en textiel (11 studies)
- Herbruikbare hulpmiddelen verbruiken 40 tot 66 procent minder CO₂ en de kosten per gebruik liggen 17 tot 53 procent lager vergeleken met wegwerphulpmiddelen.
- De impact van herbruikbare hulpmiddelen wordt grotendeels bepaald door sterilisatieprocessen. Bij gebruik van fossiele energie kan hergebruik juist leiden tot een hogere uitstoot.
- Hybride instrumenten2 leiden tot ongeveer 76 procent lagere CO₂-uitstoot per ingreep dan volledig wegwerp instrumenten.
- Vermindering en efficiëntie (4 studies)
- Het uitschakelen van apparatuur buiten werktijden leidt tot een reductie van 234,3 ton CO₂-uitstoot per jaar.
- Het vervangen van water en zeep door handdesinfectiemiddel op alcoholbasis bespaarde tot 2,7 miljoen liter water per jaar.
- Een ‘minimal pack’ met alleen noodzakelijke instrumenten leidde tot 13 procent (0,3 kg CO₂ per ingreep) minder uitstoot. Individueel verpakken van instrumenten leidde juist tot meer uitstoot (38 g CO₂ per item).
- Recycling en afvalscheiding (3 studies)
- Een educatieve campagne zorgde ervoor dat minder afval onterecht als medisch afval werd weggegooid en leidde tot een reductie van 75 procent.
- Het maximaliseren van recycling leidde tot ongeveer 2 procent minder CO₂-uitstoot per ingreep.
- Overige interventies (3 studies)
- Door sterilisatiemachines beter te vullen, daalt de uitstoot per instrument van 137 naar 52 g CO₂.
Veel interventies lieten zowel milieuvoordelen als kostenbesparing zien. Klinische uitkomsten bleven in de meeste gevallen gelijk.
Praktische toepasbaarheid
Dit artikel laat zien dat verduurzaming van chirurgie niet alleen milieuwinst oplevert, maar vaak ook kostenbesparend is en veilig kan worden ingevoerd.
Concrete handvatten:
Stuur actief op herbruikbare en hybride hulpmiddelen
Neem in aanbestedingen criteria op voor herbruikbaarheid of hybride hulpmiddelen (in plaats van wegwerp). Vraag leveranciers om inzicht in CO₂-uitstoot én kosten per gebruik in plaats van kosten per product. Start met interventies die zowel kosten als CO₂ reduceren.
Neem afvalscheiding en afvalstromen mee in contractafspraken
Leg afspraken vast over correcte scheiding van afval in de OK en voorkom dat niet-medisch afval als medisch afval wordt verwerkt. Dit verlaagt zowel kosten als milieu-impact.
Stel eisen aan gebruik en organisatie van hulpmiddelen
Denk aan richtlijnen voor het uitschakelen van apparatuur wanneer deze niet in gebruik is en het efficiënt benutten van sterilisatieprocessen. Dit vraagt om samenwerking met OK, Centrale Sterilisatie Afdeling (CSA) en facilitair management.
Wil je meer praktische informatie hierover lezen? Bekijk deze links:
- Nederlands Tijdschrift Voor Geneeskunde (NTVG) - Ongebruikte medische disposables in de OK (onderzoek)
- De Groene OK - Luchtbehandeling operatiekamers: veel potentie voor energiebesparing
- De Groene OK - Opdekken van de operatietafel: groot verschil in CO2 voetafdruk en prijs
- De Groene Z - Steriele OK-jas
Beperkingen
De auteurs benoemen dat de meeste geïncludeerde studies observationeel en kleinschalig zijn. Langetermijneffecten zijn zelden onderzocht. Daarnaast zijn resultaten sterk contextafhankelijk, met name door verschillen in energiebronnen en sterilisatieprocessen.
1 Onderzoek waarin bestaande wetenschappelijke studies volgens een vaste, vooraf vastgestelde methode worden verzameld, beoordeeld en samengevat.
2 Hybride hulpmiddelen bestaan uit een herbruikbaar basisinstrument met een wegwerpcomponent dat per ingreep wordt vervangen.
3 Milieu-impact: een aantal voorbeelden:
Disclaimer
De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.