CO₂-uitstoot infectiepreventiemaatregelen in de OK

Operatiekamers behoren tot de meest energie- en materiaalintensieve afdelingen binnen ziekenhuizen. Infectiepreventiemaatregelen spelen hierin een centrale rol, maar gaan vaak gepaard met een hoog gebruik van wegwerpartikelen en energie-intensieve installaties. 

Dit artikel brengt systematisch in kaart welke infectiepreventiemaatregelen in de OK bijdragen aan de CO₂-uitstoot en waar duurzamere alternatieven beschikbaar zijn, zonder aantoonbaar nadelige effecten op patiëntveiligheid. Veel van deze maatregelen hangen direct samen met het gebruik van medische hulpmiddelen (zoals instrumenten, OK-kleding en luchtbehandelingssystemen) die structureel worden aangeschaft via inkoopcontracten.

De scoping review omvat 57 internationale studies (2010–2021) en richt zich op drie domeinen van infectiepreventie in de OK: 

1. Medische hulpmiddelen en instrumenten (herbruikbaar vs. wegwerp) 

• 22 van de 57 geïncludeerde studies (≈39%) vergelijken herbruikbare en wegwerp medische hulpmiddelen en instrumenten, waaronder anesthesiematerialen, laparoscopische instrumenten en chirurgische sets.
• Herbruikbare hulpmiddelen hebben in de meeste onderzochte contexten een lagere CO₂-impact dan wegwerpvarianten¹, mits sterilisatie plaatsvindt met een relatief schone energiemix.
• Op basis van een levenscyclusanalyse: In Europa en het VK leidt overstap naar herbruikbaar tot een CO₂-reductie van 48–84%. In de Verenigde Staten bedraagt de reductie gemiddeld circa 48%. In Australië kan hergebruik leiden tot een toename van circa 9% CO₂-uitstoot, vanwege het gebruik van fossiele energie voor reinigen en steriliseren.
• In geen van de geïncludeerde studies is een hogere incidentie van zorggerelateerde infecties gevonden bij herbruikbare hulpmiddelen ten opzichte van wegwerpvarianten. 

2. OK-kleding en -textiel (jassen en doeken) 

• Herbruikbare OK-jassen en -doeken reduceren de CO₂-uitstoot met 66–300% ten opzichte van wegwerpvarianten.
• Internationale richtlijnen (o.a. WHO, CDC, zie ook ‘meer lezen’) tonen geen verschil in infectiepreventie tussen herbruikbaar en disposable textiel. 

3. Luchtbehandelingssystemen (Heating, Ventilation and Air Conditioning (HVAC)) 

• HVAC-systemen zijn verantwoordelijk voor 90–99% van het energieverbruik van de OK.
• Energie-intensieve systemen (zoals laminaire flow) tonen geen overtuigend bewijs voor lagere infectiecijfers.
• Nacht- en weekendverlaging (of uitschakeling) van ventilatie kan het energieverbruik met 50–70% verminderen.

• Het betreft een scoping review en niet alle studies rapporteren CO₂-uitstoot in vergelijkbare eenheden.
• Contextafhankelijkheid (bijv. energiemix, lokale richtlijnen) beperkt de generaliseerbaarheid.

¹ Niet alle studies rapporteren resultaten in kg CO₂-equivalent; sommige gebruiken energieverbruik, afvalvolume of kwalitatieve vergelijkingen, waardoor volledige kwantitatieve vergelijking tussen studies beperkt mogelijk is.

Bekijk onze aanbevelingen