CAREFREE-project: perspectief van chirurgen op het gebruik van herbruikbare hulpmiddelen
Inhoudsopgave
Aanleiding
Bij laparoscopische1 ingrepen wordt er veel gebruikgemaakt van medische hulpmiddelen. Hierdoor ontstaat er veel afval in de operatiekamer. In een eerdere levenscyclusanalyse werd berekend dat één laparoscopische cholecystectomie2 ongeveer 56,5 kg CO₂-eq veroorzaakt. Hoewel herbruikbare alternatieven de milieu-impact van chirurgische ingrepen verlagen (tot wel 40–66% minder uitstoot3), wordt herbruikbaar in de praktijk beperkt toegepast.
Dit onderzoek is onderdeel van het CAREFREE (Creating A healthieR Environment for FutuRE patiEnts)-project. Het doel van CAREFREE is om de belangrijkste bronnen van vervuiling in de OK inzichtelijk te maken, en wordt uitgevoerd door Maastricht University in samenwerking met universiteiten, UMC’s en andere partners in Nederland.
Het artikel onderzoekt hoe chirurgen wereldwijd aankijken tegen wegwerp- en herbruikbare instrumenten bij laparoscopische cholecystectomie. Daarbij brengt het ervaren barrières en randvoorwaarden voor het gebruik van herbruikbare instrumenten in kaart, met specifieke aandacht voor de volgende hulpmiddelen:
- OK-jassen (NLUMC top-22 plek 5)
- OK-afdekdoeken (NLUMC top-22 plek 6)
- Trocars
- Clip applicators
Resultaten
Het onderzoek bestaat uit een internationale enquête onder 594 chirurgen uit 75 landen4. De vragen gaan over duurzame zorg en over de vier hulpmiddelen: trocars, clipapplicators, OK-afdekdoeken en OK-jassen.
Houding ten opzichte van duurzame chirurgie
- 82,3% vindt dat de milieu-impact van chirurgie moet worden verminderd.
- 74,1% voelt zich persoonlijk verantwoordelijk om hieraan bij te dragen.
- Slechts 48,7% houdt bij de keuze van chirurgische instrumenten daadwerkelijk rekening met de milieu-impact.
Ervaringen met herbruikbare hulpmiddelen
52% heeft toegang tot herbruikbare trocars, en slechts 30% tot herbruikbare jassen en afdekmaterialen. Wanneer ze wel beschikbaarheid zijn, verschilt de tevredenheid:
- 67,5% van de gebruikers is tevreden over herbruikbare trocars.
- 85,2% van de gebruikers is tevreden over herbruikbare clipapplicators.
- 75,4% van de gebruikers is tevreden over herbruikbare OK-afdeklakens.
- 50,6% van de gebruikers is tevreden over herbruikbare operatiejassen.
Respondenten noemen onder andere kostenbesparing, duurzaamheid en langere levensduur van instrumenten als voordelen van herbruikbare hulpmiddelen.
Belangrijkste zorgen
1. Gebruikerscomfort
Sommige respondenten geven aan dat herbruikbare operatiejassen zwaarder en warmer zijn dan wegwerpjassen. Tijdens lange operaties kan dit een probleem worden.
2. Kwaliteit en slijtage van instrumenten
Sommige respondenten geven aan dat trocars en clipapplicators na meerdere sterilisatiecycli slijten en daardoor minder goed functioneren.
3. Functionaliteitsproblemen van instrumenten
- trocars die lucht lekken5 tijdens laparoscopie
- trocars en clipapplicators die lastig te hanteren zijn
- clipapplicators die minder goed clips plaatsen
4. Infectie- en sterilisatiezorgen
Chirurgen vragen zich af of herbruikbare OK-doeken en operatiejassen na herhaald wassen en steriliseren hun beschermende barrière behouden. Ook is er de zorg dat micro-organismen op het textiel achterblijven.
Praktische toepasbaarheid
De vragenlijst geeft inzicht in waarom herbruikbare medische hulpmiddelen niet breed worden toegepast, ondanks steun onder chirurgen. Dit helpt bij het opstellen van inkoop- en implementatieprogramma’s. Concrete handvatten:
Beschikbaarheid in kaart brengen
Breng in kaart of herbruikbare medische hulpmiddelen binnen jouw organisatie beschikbaar zijn en waarom dat wel of niet zo is.
Betrek chirurgen
Betrek chirurgen bij beslissingen over instrumentensets. Organiseer pilots met herbruikbare instrumenten en verzamel ervaringen van gebruikers vóórdat assortimentskeuzes worden gemaakt.
Wil je meer praktische informatie hierover lezen? Bekijk deze link:
Vergelijk leveranciers
Vergelijk leveranciers op beschikbaarheid van herbruikbare medische hulpmiddelen. Voeg duurzaamheidcriteria toe aan aanbestedingsdocumenten (bijv. herbruikbaarheid als gunningcriterium).
Betrek de centrale sterilisatieafdeling
Het gebruik van herbruikbare hulpmiddelen vraagt om goed ingerichte processen voor reiniging, sterilisatie en onderhoud. Betrek daarom bij de invoering ook de centrale sterilisatieafdeling (CSA). Maak afspraken over het reinigen en steriliseren van instrumenten, het onderhoud en de vervanging van onderdelen en de logistiek rondom transport en opslag.
Beperkingen
- De enquête werd verspreid via professionele netwerken, waardoor chirurgen met interesse in duurzaamheid mogelijk oververtegenwoordigd zijn.
- Focus ligt op laparoscopische chirurgie; toepassingen voor andere operaties zijn niet direct onderzocht.
- Ongeveer driekwart van de respondenten kwam uit Europa, waardoor wereldwijde verschillen mogelijk niet volledig zijn weergegeven.
1 Laparoscopische operatie is een operatie waarbij de chirurg via kleine sneden in de buik opereert met lange instrumenten en een camera (laparoscoop). Deze techniek wordt ook wel een kijkoperatie genoemd.
2 Cholecystectomie: operatieve verwijdering van de galblaas.
3 Het gaat om deze studies:
- Rizan, C. & Bhutta, M.F. (2022) - Environmental impact and life cycle financial cost of hybrid (reusable/single-use) instruments versus single-use equivalents in laparoscopic cholecystectomy. Surgical Endoscopy, 36, 4067–4078.
- Taylor, A.S., Au, S., Krivankova, B., Asanai, K., & Manimaran, N. (2023) - Carbon footprint of laparoscopic right hemicolectomy. British Journal of Surgery, 111, znad422.
- Chan, K.S., Lo, H.Y., & Shelat, V.G. (2023) - Carbon footprints in minimally invasive surgery: good patient outcomes, but costly for the environment. World Journal of Gastrointestinal Surgery, 15, 1277–1285.
- Rizan, C., Steinbach, I., Nicholson, R., Lillywhite, R., Reed, M., & Bhutta, M.F. (2020) - The carbon footprint of surgical operations: a systematic review. Annals of Surgery, 272, 986–995.
- Thiel, C.L., Eckelman, M., Guido, R., et al. (2015) - Environmental impacts of surgical procedures: life cycle assessment of hysterectomy in the United States. Environmental Science & Technology, 49, 1779–1786.
4 De respondenten kwamen uit landen verspreid over alle zes WHO-regio’s: Europese regio (EUR)Regio van de Amerika’s (AMR)Afrikaanse regio (AFR)Oost-Mediterrane regio (EMR)Zuidoost-Aziatische regio (SEAR)West-Pacifische regio (WPR)
5 Luchtlekken betekent dat er gas ontsnapt tijdens een laparoscopische operatie.Bij deze ingreep wordt de buik eerst gevuld met koolstofdioxide (CO₂-gas). De instrumenten gaan de buik in via trocars. Deze trocars moeten het gas binnen de buik houden.
Disclaimer
De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.