Amsterdam UMC onderzoekt optimalisatie van chirurgische instrumentensets
Inhoudsopgave
Selecteer een item
Aanleiding
Chirurgische instrumentensets (trays) bevatten vaak meer instrumenten dan daadwerkelijk gebruikt worden tijdens operaties. Dit leidt tot onnodig reinigen, steriliseren en transport, en daarmee tot onnodig energieverbruik, materiaalgebruik en CO₂-uitstoot.
Dit onderzoek van het Amsterdam UMC richt zich op het optimaliseren van instrumentensets door overbodige instrumenten te verwijderen, zonder dat dit de kwaliteit of veiligheid van zorg beïnvloedt.
Resultaten
Het onderzoek beschrijft een twee-stappenmethode om instrumentensets te optimaliseren:
- Data-analyse van gebruik
- In kaart brengen welke instrumenten daadwerkelijk worden gebruikt tijdens operaties
- Identificeren van instrumenten die zelden of nooit worden gebruikt
- Validatie in de praktijk
- Bespreken van voorgestelde aanpassingen met chirurgisch personeel
- Testen van aangepaste instrumentensets in de klinische praktijk
Resultaten bij toepassing van de twee-stappenmethode
Het onderzoek is uitgevoerd voor een abdominale radicale hysterectomie1 in het Amsterdam UMC. Tijdens 10 operaties zijn drie standaard instrumentensets geanalyseerd (Wertheim, Gynaecologisch Buik en Basis Groot)2, met in totaal 154 instrumenten. De milieu-impact van deze operaties bedraagt 6,41 kg CO₂-eq per ingreep (95% BI: 5,87–7,30)3.
- Gemiddeld wordt slechts 53,6% van de instrumenten daadwerkelijk gebruikt
- 99,5% van de milieu-impact ontstaat in de gebruiksfase (reiniging, sterilisatie en verpakking), waarbij sterilisatieverpakkingen (3,82 kg CO₂-eq) en reiniging (1,92 kg CO₂-eq) de grootste bijdrage leveren. Productie van de instrumenten en afvalverwerking hebben een zeer klein aandeel in de totale milieu-impact.
- Milieuwinst valt te behalen door:
- Optimalisatie van instrumentensets
- Het verminderen van het aantal sets
- Het verkleinen van trays (DIN-formaten)4
Optimalisatie van instrumentensets
De auteurs onderzochten hoeveel instrumenten uit standaardsets verwijderd konden worden op basis van verschillende gebruiksdrempels. Een gebruiksdrempel geeft aan hoe vaak een instrument gebruikt moet worden om standaard op de tray te blijven liggen. Hoe hoger de gebruiksdrempel, hoe minder instrumenten standaard worden opgenomen en hoe groter de CO₂-reductie.
Scenario | Aantal instrumenten | CO₂-reductie per jaar |
| Huidige situatie | 154 instrumenten | – |
| Gebruiksdrempel ≥ 70% | 66 instrumenten (-57%) | 230 kg CO₂-eq (-46%) |
| Gebruiksdrempel ≥ 20% | 109 instrumenten (-29%) | 111 kg CO₂-eq (-22%) |
Praktische toepasbaarheid
Optimaliseer instrumentensets op basis van gebruiksdata
- Breng samen met de OK in kaart welke instrumenten daadwerkelijk worden gebruikt per ingreep
- Gebruik deze data om standaardsets te herzien
Werk met gebruiksdrempels
- Bepaal samen met zorgprofessionals welke instrumenten standaard nodig zijn (bijvoorbeeld ≥70% gebruik)
- Voeg minder vaak gebruikte instrumenten alleen op indicatie toe
Start met een pilot per ingreep of specialisme
- Kies een veelvoorkomende ingreep
- Test een geoptimaliseerde set en evalueer deze in de praktijk
Wil je meer praktische informatie hierover lezen? Bekijk deze links:
- Nederlands Tijdschrift Voor Geneeskunde (NTVG) - Ongebruikte medische disposables in de OK (onderzoek)
- De Groene OK - Opdekken van de operatietafel: groot verschil in CO2 voetafdruk en prijs
- Alrijne ziekenhuis - Kleinere samenstelling tray voor kleine operaties aan extremiteiten
- De Groene OK - Lean maken van de centraal veneuze inbreng set
- Green Team OK Leiden - Reductie instrumenten bij Whipple operatie
Stuur op tray-indeling, niet alleen op losse instrumenten
- Kijk naar het aantal sets en het formaat (DIN)
- Minder en kleinere trays leveren direct winst op in sterilisatie, energiegebruik en verpakkingsmateriaal
Beperkingen
- Het onderzoek is uitgevoerd binnen één universitair ziekenhuis (Amsterdam UMC) en gericht op één type ingreep (abdominale radicale hysterectomie). De resultaten zijn daardoor niet direct generaliseerbaar naar andere ingrepen of zorgsettings;
- De resultaten zijn gebaseerd op een beperkte steekproef van 10 geobserveerde operaties;
- De samenstelling en het gebruik van instrumentensets kunnen verschillen per ziekenhuis, ingreep en chirurg;
- De berekende milieu-impact is contextafhankelijk (bijv. type apparatuur, sterilisatieproces en energiemix).
1 Een radicale hysterectomie is een operatie waarbij de baarmoeder, omliggend weefsel en vaak ook een deel van de lymfeklieren worden verwijderd. Deze ingreep wordt meestal uitgevoerd bij (verdenking op) baarmoederhalskanker.
2 De Wertheim, Gynaecologisch Buik en Basis Groot zijn standaard samengestelde instrumententrays die gebruikt worden bij gynaecologische buikoperaties. Elke tray bevat een vaste set chirurgische instrumenten die vooraf wordt klaargemaakt, gereinigd en gesteriliseerd.
3 Een betrouwbaarheidsinterval (BI) geeft aan binnen welke bandbreedte de werkelijke waarde waarschijnlijk ligt. In dit onderzoek betekent een 95% betrouwbaarheidsinterval van 5,87–7,30 kg CO₂-eq dat de onderzoekers verwachten dat de daadwerkelijke milieu-impact van de operatie met 95% zekerheid binnen deze waarden valt.
4 Het verkleinen van trays (DIN-formaten) betekent dat instrumentensets in kleinere standaard trays worden verpakt. Kleinere trays nemen minder ruimte in tijdens reiniging en sterilisatie en verlagen daardoor het energie- en materiaalgebruik per cyclus.
Disclaimer
De inzichten op deze pagina zijn bedoeld als praktische handreiking voor het maken van duurzamere inkoop en gebruik van medische hulpmiddelen. Hoe ze worden toegepast, verschilt per organisatie en situatie en vraagt altijd om maatwerk. De informatie is deels samengesteld met behulp van AI en vervolgens gecontroleerd door inhoudelijke deskundigen. Heb jij opmerkingen of suggesties over bovenstaande informatie? Laat het ons weten via de button in onderstaand contactblok.